ΣΤΕΦΑΝΟΥ Z. ΓΡΗΓΟΡΗΣ φιλολογία + διδασκαλία
αναδημοσιευση απο εφημ “καθημερινη”
Γράψτε ένα σχόλιο
29/07/2008
«Αναλφάβητους αναγνώστες» δημιουργεί το Διαδίκτυο;
The New York TimesΤα βιβλία δεν ενδιαφέρουν τη Νάντια Κόνικ. Η μητέρα της, ελπίζοντας ότι θα τη μυήσει τελικά στο διάβασμα, εξακολουθεί να φέρνει βιβλία στο σπίτι από τη βιβλιοθήκη. Η Νάντια, ωστόσο, εξακολουθεί να αδιαφορεί. Οπως πολλοί συνομήλικοί της, η δεκαπεντάχρονη Νάντια από το Κλίβελαντ είναι εθισμένη στο Διαδίκτυο και περνάει έξι, τουλάχιστον, ώρες την ημέρα μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή της. Η αδύνατη και ιδιαίτερα κοινωνική κοπέλα με τα μαύρα γυαλιά μυωπίας, ελέγχει το ηλεκτρονικό της ταχυδρομείο ανά τακτά διαστήματα και αρέσκεται να «επισκέπτεται» την ιστοσελίδα κοινωνικής επαφής, «my yearbook. com», όπου διαβάζει τα μηνύματα άλλων χρηστών ή «ανεβάζει» μικρά κείμενα αναφορικά με τη διάθεση της. Παράλληλα, αναζητεί μουσικά βίντεο στο «YouTube» και παίζει παιχνίδια ρόλων στο «Gaia Online». Τον περισσότερο ελεύθερο χρόνο της, πάντως, τον καταναλώνει στις ιστοσελίδες «quizilla. com» και «fanfiction. net», όπου διαβάζει και σχολιάζει τις ιστορίες που γράφουν άλλοι χρήστες. Η αλήθεια είναι πως η μητέρα της, Ντέμπορα Κόνικ, θα προτιμούσε να διάβαζε ένα βιβλίο για αλλαγή. Προς το παρόν, όμως, δηλώνει «ικανοποιημένη» που η Νάντια τουλάχιστον διαβάζει κάτι.
Παιδιά, όπως η Νάντια, βρίσκονται στην καρδιά της δημόσιας συζήτησης αναφορικά με το διάβασμα στην ψηφιακή εποχή. Καθώς ολοένα και λιγότεροι έφηβοι διαβάζουν βιβλία στην παραδοσιακή του μορφή, αρκετοί υποστηρίζουν ότι το Διαδίκτυο ενισχύει τον αναλφαβητισμό και μειώνει τα ποσοστά αυτοσυγκέντρωσης. Επιπλέον, ισχυρίζονται, ότι καταστρέφει μια πολύτιμη κουλτούρα, η οποία διαιωνίζεται μόνο χάρη στο διάβασμα βιβλίων. Αλλοι, ωστόσο, επισημαίνουν ότι το Διαδίκτυο έχει γεννήσει ένα νέο είδος διαβάσματος που δεν πρέπει να αγνοηθεί από τα σχολεία και την κοινωνία. Το Διαδίκτυο, άλλωστε, εμπνέει μια νεαρή σαν τη Νάντια να διαβάζει και να γράφει αντί να περνάει τον ελεύθερο χρόνο της μπροστά στην τηλεόραση.
Ακόμα και λάτρεις των βιβλίων, όπως ο δεκαοκτάχρονος Ζάχαρι Σιμς, θεωρούν «ευλογία» τη δυνατότητα να βρουν διαφορετικές απόψεις για συγκεκριμένα θέματα και να συζητήσουν με άλλους συνδεδεμένους χρήστες. Ορισμένα παιδιά με δυσλεξία, όπως ο δεκαεξάχρονος Χάτερ Γκοντέτ, δηλώνουν ότι βρίσκουν το διάβασμα στο Διαδίκτυο σαφώς πιο άνετο.
Ελάχιστοι απ’ όσους πιστεύουν στις δυνατότητες του Διαδικτύου αρνούνται την αξία των βιβλίων. Ισχυρίζονται, ωστόσο, ότι δεν είναι ρεαλιστικό να πιστεύει κανείς ότι ένα παιδί μπορεί να διασκεδάσει διαβάζοντας την «Προκατάληψη και Περηφάνια». Προσθέτουν δε, ότι το διάβασμα στο Διαδίκτυο ενισχύει τις πιθανότητες των νέων παιδιών να αποκτήσουν μια καλή θέση εργασίας στην ψηφιακή εποχή. Ορισμένοι «ευαγγελιστές» του Διαδικτύου, μάλιστα, επιμένουν ότι τα παιδιά πρέπει να εξετάζονται πάνω στις ικανότητές τους να αναζητήσουν θέματα στον κυβερνοχώρο, όπως εξετάζονται και στην απλή ανάγνωση.
Στον αντίποδα, βέβαια, οι επικριτές του Διαδικτύου επιμένουν ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι το διάβασμα κειμένων online βελτιώνει την ικανότητα ανάγνωσης του ατόμου. «Σ’ ολόκληρο τον κόσμο, η ικανότητα των ανθρώπων να συγκεντρώνουν το μυαλό τους σ’ ένα συγκεκριμένο ζήτημα για μεγάλο χρονικό διάστημα κινδυνεύει», λέει η πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου των ΗΠΑ για την Υποστήριξη των Τεχνών, Ντάνα Τζίοϊα. «Θα δεχόμουν, ευχαρίστως, τους ισχυρισμούς των υποστηρικτών του Διαδικτύου αν δεν έβλεπα μια ευρύτερη πτωτική τάση στην ικανότητα των νέων στην ανάγνωση και την κατανόηση κειμένων σ’ όλες τις εξετάσεις αυτού του τύπου», προσθέτει.
Iκανότητες που δεν διδάσκονται
Από την πλευρά της, η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν, Ελίζαμπεθ Μπιρ Μότζι επιμένει ότι το διάβασμα στο Διαδίκτυο βοηθάει τους νέους να αναπτύξουν ικανότητες που δεν διδάσκονται στα σχολεία. Πρόσφατη μελέτη, μάλιστα, έδειξε ότι οι βαθμοί των μαθητών από οικογένειες χαμηλών εισοδημάτων βελτιώθηκαν όταν τους δόθηκε πρόσβαση στο Διαδίκτυο. «Πρόκειται για παιδιά που σίγουρα δεν θα διάβαζαν τίποτε απολύτως στον ελεύθερο χρόνο τους», λέει η καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, Λίντα Τζάκσον, η οποία πραγματοποίησε τη σχετική έρευνα. «Οταν τους δόθηκε η ευκαιρία να μπουν στο Διαδίκτυο, ωστόσο, άρχισαν να διαβάζουν», υπογραμμίζει.
Ακόμα και οι εθισμένοι στο Διαδίκτυο, πάντως, μπορούν καμιά φορά να μαγευτούν από τον κόσμο του βιβλίου. Η Νάντια, για παράδειγμα, διάβασε τα απομνημονεύματα της Ελι Βίζελ από το Ολοκαύτωμα με τίτλο «Νύχτα» και στη συνέχεια η μητέρα της έφερε από τη βιβλιοθήκη ένα ακόμα παρόμοιο ανάγνωσμα, το βιβλίο «Εχω Ζήσει Χίλια Χρόνια» της Λίβια Μπίτον Τζάκσον. Η λεπτομερής περιγραφή της ζωής στα στρατόπεδα συγκέντρωσης των ναζί έκοψε την ανάσα της μικρής Νάντιας. Ελπίζοντας ότι θα κρατήσει το ενδιαφέρον της ζωντανό, η κ. Κόνικ τής έφερε ένα φανταστικό μυθιστόρημα με τίτλο «Το Ασημένιο Αγόρι». Η Νάντια κατάφερε να διαβάσει το πρώτο κεφάλαιο, αλλά σύντομα αποτραβήχτηκε και πάλι στα διασκεδαστικά κείμενα του Διαδικτύου.
αναδημοσίευση απο την εφημ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
Γράψτε ένα σχόλιο
30/12/2007
Η βαθμοθηρία στιγματίζει τους μαθητές
Κυνηγώντας το άριστα από τις γυμνασιακές τάξεις χάνουν το παιχνίδι της πραγματικής μάθησης,
σύμφωνα με έρευνα του ΕΚΚΕ
Του Αποστολου ΛακασαΤο κυνήγι του καλού βαθμού στιγματίζει την προσπάθεια των Ελλήνων μαθητών. Από το δημοτικό έως και το λύκειο οι μαθητές έχουν συνδέσει την πρόοδό τους με τον καλό βαθμό και αυτό καταλήγει να αποτελεί αυτοσκοπό, στερώντας τους τη διάθεση να μάθουν, να χαρούν την εκπαιδευτική διαδικασία, να διευρύνουν τους ορίζοντές τους. Αποτέλεσμα της στάσης αυτής είναι η παπαγαλία, το άγχος, η πίεση αλλά τα έξοδα των γονιών, που πολλές φορές επιθυμούν μέσα από την πρόοδο των παιδιών τους να… δικαιώσουν τα δικά τους όνειρα. Είναι μάλιστα ενδεικτικό ότι και οι γονείς πιέζουν τα παιδιά για όλο και καλύτερους βαθμούς.
Ειδικότερα, όπως δείχνει έρευνα του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ), οι εννέα στους δέκα μαθητές γυμνασίου (91,9% το ακριβές ποσοστό) δηλώνουν ότι τους ενδιαφέρει πολύ ο βαθμός στα μαθήματα και ότι θα ήθελαν να παίρνουν πάντα καλούς βαθμούς. Και το ποσοστό αυτό αυξάνεται στους μαθητές λυκείου.
Οι γονείς πιέζουν
Από την άλλη, το 97% των μαθητών των δημοτικών σχολείων είναι πεπεισμένοι ότι «οι γονείς τους θέλουν να έχουν καλούς βαθμούς», το 41% των μαθητών των γυμνασίων ανέφεραν ότι οι γονείς τους ελέγχουν προκειμένου να είναι σίγουροι ότι διάβασαν τα μαθήματά τους, ενώ το 34,4% των μαθητών του Λυκείου δήλωσαν ότι οι γονείς τους τούς «πιέζουν» για να έχουν υψηλούς βαθμούς και τους ενδιαφέρει πολύ ο βαθμός… Από την πλευρά τους, οι έξι στους δέκα εκπαιδευτικούς (59,3%) δηλώνουν ότι το ισχύον σύστημα «καλλιεργεί την ψύχωση του καλού βαθμού». Αυτό οδηγεί εν μέρει και στην παραγωγή αρίστων και πολύ καλών μαθητών, που όμως δεν επιβεβαιώνουν τις επιδόσεις τους κατά τις κρίσιμες εισαγωγικές εξετάσεις στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Συγκεκριμένα, από την έρευνα του ΕΚΚΕ για «το ελληνικό σχολείο στην αυγή του 21ου αιώνα» (υπεύθυνες της 10μελούς ομάδας έργου ήταν οι κ. Λάουρα Μαράτου – Αλιμπράντη, Αφροδίτη Τεπέρογλου και Ιωάννα Τσίγκανου), προκύπτουν τα ακόλουθα:
- Η βαθμοθηρία στα ελληνικά σχολεία αρχίζει από το γυμνάσιο. Είναι, εν μέρει, απόρροια της μαζικής παραγωγής αρίστων στο δημοτικό (το 75% των μαθητών βαθμολογείται με «άριστα», 9 ή 10) που πλέον θέλουν να συνεχίσουν με καλές επιδόσεις στο γυμνάσιο. Βέβαια, στο δημοτικό οι δάσκαλοι είναι πιο ελαστικοί και –μέσω και της βαθμολόγησης– έχουν την πρόθεση να ενθαρρύνουν τους μαθητές. Αντίθετα, στο γυμνάσιο το ποσοστό των αρίστων είναι 10,1% ενώ πολύ καλή βαθμολογία πήρε το 21,8% (όλοι τους βαθμολογήθηκαν από 17 και πάνω με άριστα το 20).
- Οι απαντήσεις των μαθητών γυμνασίου αποκαλύπτουν μια έντονη τάση βαθμοθηρίας, καθώς το 91,9% δήλωσαν ότι θα ήθελαν πάντα να έχουν καλούς βαθμούς. Η τάση αυτή είναι ισχυρότερη στα κορίτσια (94%) σε σχέση με τα αγόρια (90%).
- Στο λύκειο οι άριστοι και οι πολύ καλοί μαθητές αυξάνονται, καθώς μεγαλώνει και η προσπάθεια, αφού στην Γ’ Λυκείου είναι οι κρίσιμες εξετάσεις για την εισαγωγή στο πανεπιστήμιο. Με βάση τη βαθμολογία τους, σχεδόν οι δύο στους τρεις 64%) είναι πολύ καλοί μαθητές (43%) και άριστοι (21%). Η βαθμοθηρία αυξάνεται ακόμη περισσότερο –σε σχέση με τους μαθητές γυμνασίου– στους μαθητές λυκείου, εκ των οποίων το 92,9% δήλωσαν ότι θα ήθελαν να παίρνουν πάντα μεγάλους βαθμούς (91,2% για τα αγόρια, 94,5% για τα κορίτσια).
Λάθος εικόνα
- Ομως, τόσο οι μαθητές όσο και οι εκπαιδευτικοί και των δύο πρώτων βαθμίδων θεωρούν ότι το ισχύον σύστημα αξιολόγησης δεν αντανακλά την πραγματική εικόνα του μαθητή. Είναι εντυπωσιακό πόσο ξεκάθαρη εικόνα έχουν τα περισσότερα ενδεκάχρονα και δωδεκάχρονα παιδιά των δημοτικών σχολείων που συμμετείχαν στην έρευνα, τα οποία, με ρεαλισμό και ειλικρίνεια απάντησαν ότι από το 75% που βαθμολογήθηκαν με άριστα, μόνο το 41,9% θα παραμείνουν άριστοι.
- Το 60,6% των δασκάλων και καθηγητών που συμμετείχαν στην έρευνα δήλωσαν ότι το ισχύον σύστημα αξιολόγησης και βαθμολογίας είναι αναξιόπιστο. Ο ένας στους δύο εκπαιδευτικούς (49,2%) πιστεύει ότι το σύστημα δεν ενισχύει την αυτοεκτίμηση του μαθητή, ενώ οι θετικές εκτιμήσεις περιορίζονται στο 33,7%.
- Ταυτόχρονα, το 59,3% των δασκάλων και καθηγητών (56% στους άνδρες και οι 62,2% στις γυναίκες) δηλώνουν ότι το σύστημα βαθμολόγησης «καλλιεργεί την ψύχωση του καλού βαθμού». Οι επτά στους δέκα εκπαιδευτικούς πιστεύουν ότι η ψύχωση του καλού βαθμού εντοπίζεται στους γονείς και καλλιεργείται στους μαθητές από το σπίτι.
- Ενας στους δύο εκπαιδευτικούς (56,3%) θεωρούν ότι το σύστημα βαθμολόγησης ενισχύει τον ανταγωνισμό στο σχολείο μεταξύ των μαθητών με αποτέλεσμα να ενισχύονται οι πιέσεις στους μαθητές. Μάλιστα, το 48,3% των εκπαιδευτικών δήλωσαν ότι το άγχος για τον καλό βαθμό δημιουργεί στους μαθητές και άλλου τύπου –πλην της βαθμοθηρίας– ακραίες καταστάσεις, όπως διάφορες φοβίες.
- Μάλιστα, ιδιαίτερα σημαντικό κρίνεται το ότι το 38,9% των εκπαιδευτικών πιστεύουν πως το σύστημα αξιολόγησης και βαθμολογίας δημιουργεί στιγματισμούς και διαφοροποιήσεις ανάμεσα στους μαθητές. Πάντως, με 44,7% υπερτερεί μεταξύ των καθηγητών η αντίθετη απόψη.
Διαχωρισμός στην τάξη
- Ομως, τα ίδια τα παιδιά πιστεύουν ότι γίνεται διαχωρισμός καλών και κακών μαθητών μέσα στην τάξη. Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι το 62,4% των μαθητών γυμνασίου δήλωσαν πως ο καθηγητής συμπεριφέρεται καλύτερα στους «καλούς» μαθητές, ενώ μόλις το 36,3% παραδέχτηκε ότι ο καθηγητής συμπεριφέρεται το ίδιο σε όλους.
Βέβαια, καθώς το ελληνικό σχολείο αποτελεί το πρώτο χώρο κοινωνικοποίησης για τα παιδιά, η πίεση, το άγχος αλλά και οι ψυχαναγκασμοί για την καλή βαθμολογία σαφώς επηρεάζουν το χτίσιμο της προσωπικότητας του παιδιού που πλέον μαθαίνει να λειτουργεί όχι με γνώμονα το δικό του ένστικτο και τις επιθυμίες του, αλλά με γνώμονα τις «επιταγές» και τις κρίσεις των μεγάλων.
Πορτρέτο του «καλού» και του «κακού» μαθητή
Ο «καλός» μαθητής. Είναι συνεπής, παρακολουθεί τα μαθήματά του, είναι έξυπνος, έχει αίσθηση του καθήκοντος. Αυτά τα χαρακτηριστικά αποδίδουν οι εκπαιδευτικοί στον «καλό μαθητή». Κατά τους εκπαιδευτικούς κυρίαρχο κριτήριο είναι το ενδιαφέρον και τη συμμετοχή στο μάθημα (90,5%), και κατά δεύτερο λόγο η προσπάθεια του μαθητή να βελτιώνεται (82,1%). Επίσης αξιολογούν πόσο έξυπνος είναι ένας μαθητής (48,8%), πόσο έχει την αίσθηση εκπλήρωσης του καθήκοντος (36,1%) και πόσο συμμορφώνεται στις υποδείξεις τους (9,8%).
Ο «κακός» μαθητής. Είναι αδιάφορος. Αυτό φτάνει για έναν εκπαιδευτικό ώστε να χαρακτηρίσει έναν μαθητή «κακό». Το 93,8% έχουν κυρίαρχο κριτήριο για την αξιολόγηση του μαθητή το εάν είναι ή όχι αδιάφορος στα μαθήματα. Ακολουθούν η στασιμότητα εξέλιξης (53,5%), η μη εκπλήρωση των υποχρεώσεών του (48,5%), και η κακή προσαρμογή (39,2%). Στην τελευταία θέση το κριτήριο της εξυπνάδας (26%).
Οι λόγοι της αποτυχίας των παιδιών στο σχολείο
Τα παιδιά δυσκολεύονται να κατανοήσουν την ύλη, ενώ είναι αμελή και δεν συγκεντρώνονται στα μαθήματά τους. Αυτοί είναι για τους εκπαιδευτικούς οι δύο βασικοί λόγοι της σχολικής αποτυχίας των μαθητών. Ειδικότερα, με βάση τις απαντήσεις τους στην έρευνα του ΕΚΚΕ, το 78,7% των εκπαιδευτικών κρίνει ότι είναι πολύ βασικός λόγος αποτυχίας το γεγονός ότι οι μαθητές δυσκολεύονται να κατανοήσουν τη διδακτέα ύλη (βέβαια, δεν διευκρινίζεται εάν είναι θέμα δυσκολίας της ύλης ή κενών των μαθητών). Το 77,9% των εκπαιδευτικών θεωρούν ότι τα παιδιά αποτυγχάνουν διότι δεν ενδιαφέρονται. Αυτό συνδυάζεται και με το γεγονός ότι το 72,7% των εκπαιδευτικών πιστεύουν ότι οι μαθητές δεν είναι συγκεντρωμένοι στην τάξη, γι’ αυτό και αποτυγχάνουν.
Ιδιαίτερα υψηλό είναι το ποσοστό –69,3%– όσων εκπαιδευτικών πιστεύουν ότι οι μαθητές αποτυγχάνουν διότι έχουν λιγότερες ικανότητες από αυτές που απαιτούνται, ενώ το 59,8% θεωρεί ότι η κοινωνική προέλευση (επάγγελμα γονέων, κοινωνικο-οικονομικό στάτους) είναι στοιχείο καθοριστικό για την πορεία του μαθητή.
Τέλος, ο ένας στους δύο εκπαιδευτικούς (ποσοστό 49,8%) θεωρεί ότι οι μαθητές αποτυγχάνουν διότι δεν τους βοηθούν οι γονείς τους, δηλαδή οι εκπαιδευτικοί θεωρούν ότι οι μαθητές δεν έχουν την απαραίτητη –ψυχολογική κυρίως και όχι τόσο για φροντιστήρια κ.λπ.– οικογενειακή στήριξη.
Το 76,6 των μαθητών απουσιάζουν σπανίως
Είτε είναι άρρωστοι είτε αργούν να ξυπνήσουν, ένα είναι το βασικό: βρίσκουν ευκαιρία για να απουσιάσουν από το σχολείο. Σύμφωνα με τις απαντήσεις των μαθητών γυμνασίου και λυκείου στην έρευνα του ΕΚΚΕ, το 76,6% απουσιάζει σπάνια από το σχολείο, το 19,1% μερικές φορές, το 2% συχνά και το 1,9% πολύ συχνά.
Το 87% των μαθητών ανέφεραν ότι η ασθένεια είναι ο πιο συνήθης και βασικός λόγος για να απουσιάσουν από το σχολείο.
Κατά δεύτερο λόγο, απουσιάζουν γιατί αργούν να ξυπνήσουν (και άρα βρίσκουν μια δικαιολογία για… σκασιαρχείο όχι μόνο για την πρώτη ώρα μαθήματος αλλά και για όλη την ημέρα).
Συνολικά 21,5% των μαθητών έδωσε αυτήν την απάντηση, όμως… δυσκολότερα ξυπνούν τα αγόρια (το 25,5% απάντησε σχετικά) έναντι του 17,4% των κοριτσιών.
Το 10,2% των μαθητών δήλωσε ότι ορισμένες φορές απουσιάζουν γιατί δεν έχουν τη διάθεση να πάνε στο σχολείο. Επίσης, το 10,2% τα… φόρτωσε στο λεωφορείο προς το σχολείο. Και αφού δεν το πρόλαβαν αποφάσισαν να μην πάνε σχολείο. Το 4,8% των μαθητών απουσιάζουν κάποιες φορές που δεν έχουν προλάβει να μελετήσουν τα μαθήματά τους, ενώ το 3,1% των μαθητών δήλωσαν ότι απουσίασαν γιατί έπρεπε να βοηθήσουν τους γονείς τους.
Στο δημοτικό οι μαθητές είναι, εύλογα, πολύ πιο επιμελείς. Το 86,1% δηλώνουν ότι απουσιάζουν σπάνια, ενώ μερικές φορές απουσιάζει το 10,5%, πολύ συχνά το 1,7% και συχνά το 0,8%. Οι λόγοι των απουσιών δεν διαφέρουν από εκείνους που επικαλούνται οι μαθητές του γυμνασίου και του λυκείου.
Τα τρία μαθήματα «αγκάθια»
Μαθηματικά, Φυσική, Ιστορία είναι τα μεγαλύτερα «αγκάθια» για τα Ελληνόπουλα.
- Στο Δημοτικό, το 28,6% των παιδιών δήλωσε ότι δυσκολεύεται περισσότερο στα Μαθηματικά, κατά δεύτερο λόγο στην Ιστορία (18%), ακολουθεί η Γεωγραφία (9,8%) και η Φυσική (6,6%).
- Η ίδια εικόνα και στο γυμνάσιο. Από τους μεταξεταστέους οι περισσότεροι «μένουν» στα Μαθηματικά (το 28,9% των μαθητών στην Α’ Γυμνασίου και στη Β’ Γυμνασίου το 39,9%). Ακολουθεί η Ιστορία (στην Α’ Γυμνασίου το ποσοστό είναι 20% στην Β’ Γυμνασίου 30,8%). Την τρίτη θέση για την Α’ Γυμνασίου καταλαμβάνουν τα Αρχαία (11,2%) και ακολουθούν οι ξένες γλώσσες (10,8%), ενώ για την Β’ Γυμνασίου η Φυσική (συνολικό ποσοστό 18,6%) και η Χημεία (17,2%).
Οι μαθητές ισχυρίζονται ότι δυσκολίες που έχουν σχετίζονται με το ίδιο το μάθημα, τις απαιτήσεις των εκπαιδευτικών, το σύστημα διδασκαλίας και εξέτασης, τη διδακτέα ύλη ή το βιβλίο, ενώ πολλοί λίγοι αποδίδουν ευθύνες στη δική τους προσπάθεια.
Ενδεικτικά, όπως δηλώνουν οι ίδιοι οι μαθητές, που συμμετείχαν στην έρευνα του ΕΚΚΕ, «είναι δύσκολο μάθημα», «έχει δύσκολες ασκήσεις», «έχω πολλά να διαβάσω», «έχει πολλή δουλειά στο σπίτι», «έχει μεγάλα κείμενα», «δεν καταλαβαίνω το μάθημα», «έχει πολλές πράξεις και προβλήματα», «είναι μπερδεμένα και περίπλοκα», «είναι βαρετό», «είναι κουραστικό», «δεν μας τα εξηγούν καλά», «δυσκολεύομαι να αποστηθίσω», καθώς και «βαριέμαι όταν διαβάζω».
ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ “ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ”25-12-2007
Γράψτε ένα σχόλιο
25/12/2007
Ερευνα Κοινωνική ανισότητα αναπαράγει το σχολείο
Επιτυγχάνουν όσοι παλιννοστούντες και μετανάστες μαθητές προέρχονται από οικογένειες με υψηλό επίπεδο μόρφωσης και μπορούν να αντεπεξέλθουν σ’ ένα ιδιαίτερα υψηλό κόστος, τόσο για την εκπαίδευσή τους όσο και για το πολιτισμικό τους προφίλ
Της Φιλομήλας Δημολαΐδου
“Όσοι από τους παλιννοστούντες και μετανάστες μαθητές τα καταφέρνουν δεν είναι επειδή ωφελούνται από εκπαιδευτικές πρακτικές που υποδηλώνουν τη “διαπολιτισμική ευαισθησία” της εκπαιδευτικής πολιτικήςΔεν είναι ούτε επειδή αξιοποιούν τη βοήθεια υποστηρικτικών σχολικών δομών, όπως των προγραμμάτων διδακτικής στήριξης -η αποτελεσματικότητα των οποίων είναι χαμηλή, αν κριθούν με βάση τις απαιτήσεις του κάθε τύπου σχολείου και τις επιτυχίες στις εισαγωγικές εξετάσεις για την ανώτατη εκπαίδευση” καταλήγει η έρευνα “Εκπαιδευτικός αποκλεισμός των παλιννοστούντων και μεταναστών μαθητών/τριών στα Ενιαία Λύκεια και Τεχνικά Επαγγελματικά Εκπαιδευτήρια του Ν. Θεσ/νίκης”, που διενήργησαν οι Τάσος Λιάμπας, λέκτορας στο Παιδαγωγικό τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, και Χρήστος Τουρτούρας, δρ. Επιστημών Αγωγής.
Όπως αναφέρουν στην έρευνα τους, επιτυγχάνουν εκείνοι/ες που λόγω μορφωτικής (και κοινωνικοοικονομικής) προέλευσης γίνονται ικανοί/ές να αντιμετωπίσουν την κοινωνική ανισότητα που αναπαράγει το σχολείο. Δηλαδή, επιτυχημένοι/ες είναι όσοι/ες προέρχονται κυρίως από οικογένειες με υψηλό επίπεδο μόρφωσης και μπορούν να αντεπεξέλθουν σ’ ένα ιδιαίτερα υψηλό κόστος, τόσο για την εκπαίδευσή τους όσο και για το πολιτισμικό τους προφίλ. Αγοράζουν, εν ολίγοις, πρόσθετες εκπαιδευτικές υπηρεσίες και εντάσσονται από νωρίς στον μονοπολιτισμικό, μονόγλωσσο εκπαιδευτικό θεσμό. Έτσι, αναγκάζονται να προσαρμοστούν στην κυρίαρχη (εθνική) νόρμα (γλωσσική, πολιτισμική, σχολική), διατηρώντας ταυτόχρονα τη μητρική τους γλώσσα.
ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Αναλυτικά, στο λύκειο η πλειοψηφία των παλιννοστούντων και μεταναστών μαθητών/τριών από χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης ανήκει συνήθως σε οικογένειες με ανώτερο μορφωτικό επίπεδο (69,7% και 61,2% αντίστοιχα).
Στο ΤΕΕ λιγότεροι παλιννοστούντες μαθητές/τριες προέρχονται από οικογένειες με ανώτερο μορφωτικό επίπεδο (35,4%) απ’ ό,τι με μεσαίο (54,2%), ενώ οι μετανάστες/τριες το αντίστροφο (47% και 36,1% αντίστοιχα).
Η βαθμολογία της πλειοψηφίας των παλιννοστούντων και μεταναστών μαθητών στο λύκειο γενικά, είναι σταθερά χαμηλή και στις τρεις τάξεις. Στις εξετάσεις για την εισαγωγή στα ΑΕΙ/ΤΕΙ, από τους παλιννοστούντες έγραψαν πάνω από τη βάση και πέρασαν σε κάποια σχολή τέσσερις στους δώδεκα (ή το 26,3% των 19 που πέρασαν συνολικά) και από τους μετανάστες οι 14 στους 23 (ή το 73,7% όσων πέρασαν). Όλοι προέρχονται από οικογένειες με μεσαίο (15,7%) και ανώτερο μορφωτικό επίπεδο (84,3%) και με γονείς που ασκούν επαγγέλματα περισσότερο μεσαίου και λιγότερο ανώτερου στάτους.
Αντίστοιχα, οι βαθμοί των παλιννοστούντων και μεταναστών μαθητών στο ΤΕΕ και στις τρεις τάξεις είναι σταθερά χαμηλοί. Στις εξετάσεις εισαγωγής στα ΤΕΙ, τρεις παλιννοστούντες και τέσσερις μετανάστες γράφουν πάνω από τη βάση, ενώ εισάγονται σε σχολές οι δυο από τους παλιννοστούντες και οι τρεις μετανάστες, που προέρχονται όλοι τους από οικογένειες με μεσαίο και υψηλό μορφωτικό επίπεδο, έχουν πατέρες τεχνίτες ή ανειδίκευτους και μητέρες νοικοκυρές.
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ, ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ
Γενικά, παλιννοστούντες και μετανάστες προετοιμάζονται συνήθως 1-3 ώρες την ημέρα για το σχολείο (53% και 55,1% αντίστοιχα). Οι παλιννοστούντες επιλέγουν λιγότερο συχνά το φροντιστήριο ή τα ιδιαίτερα μαθήματα από ό,τι οι μετανάστες (56,5% και 81,3% αντίστοιχα), ενώ προτιμούν περισσότερο τη διδακτική στήριξη (Δ.Σ.) στο σχολείο (65,2% και 53,1% αντίστοιχα).
Η πλειοψηφία των παλιννοστούντων και μεταναστών/τριών παρακολουθεί μαθήματα Διδακτικής Στήριξης στο ΤΕΕ (88,2% και 82,9% αντίστοιχα) και λιγότεροι πηγαίνουν και φροντιστήριο (35,3% και 31,4% αντίστοιχα), ανεξαρτήτως του επιπέδου μόρφωσης της οικογένειας. Οι έξι που περνούν στα ΤΕΙ παρακολουθούν Δ.Σ. και δυο απ’ αυτούς κάνουν και φροντιστήριο.
ΔΟΥΛΕΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ
Από τους παλιννοστούντες μαθητές των λυκείων εργάζονται οι 4/30 (13,3%) κι από τους μετανάστες εργάζονται κυρίως οι Αλβανοί (4/12 ή 33,3%). Στους μαθητές των ΤΕΕ, που εργάζονται μετά το σχολείο, υπερέχουν οι μετανάστες (33,3%) έναντι των παλιννοστούντων (22,9%), ανεξαρτήτως μόρφωσης της οικογένειας προέλευσης.
Σε παλιννοστούντες και μετανάστες μαθητές λυκείων η γλώσσα που κυριαρχεί στο σπίτι είναι τα ελληνικά (57,5%), τα ρωσικά (19,5%), η ποντιακή διάλεκτος (5,7%), και τα αλβανικά (9,1%).
Αντίστοιχα, η γλώσσα που κυριαρχεί στο σπίτι των μαθητών των ΤΕΕ είναι τα ελληνικά (49,7%), τα αλβανικά (18,8%), τα ρωσικά (14%) και η ποντιακή διάλεκτος (9.7%).
αναδημοσίευση απο το βημα ιδεων
Γράψτε ένα σχόλιο
Συμφιλίωση μέσω της Ιστορίας
Η χρήση του παρελθόντος στην οικοδόμηση του μέλλοντος
Lulli Callinicos Ιστορικός, Συγγραφέας
«Μας δείχνει το σημείο… σκάβουμε…
σε μια στιγμή το φτυάρι χτυπάει κάτι».
«Αυτή εδώ ήταν γενναία, μα τον Θεό
ήταν γενναία» λέει ο δράστης και σφυρίζει
σιγά μέσα από τα δόντια του: «Δεν
μιλούσε με τίποτε».
Επόμενη φωτογραφία: το χώμα αγκαλιάζει
έναν σωρό από κόκαλα… Ενας
σπόνδυλος… η λεπτή, πεπλατυσμένη
κλείδα…
Το κρανίο έχει μια τρύπα από σφαίρα
στην κορυφή του.
«Θα πρέπει να ήταν γονατιστή» λέει ο
Επίτροπος.
Πλευρά. Οστά από θώρακα που κάποτε
είχε καρδιά.
Γύρω από τη λεκάνη υπάρχει μια γαλάζια
πλαστική σακούλα. «Α, ναι» θυμάται
ο δράστης. «Την είχαμε γυμνή
και ύστερα από δέκα μέρες έφτιαξε μόνη
της αυτό το εσώρουχο».
Αntje Κrog 1
Πάνω από 22.000 άνδρες και γυναίκες, πέρα από πολιτικές, φυλετικές και ταξικές διαχωριστικές γραμμές, έδωσαν καταθέσεις στην Επιτροπή Αλήθειας και Συμφιλίωσης (Τruth and Reconciliation Commission- ΤRC), της οποίας προήδρευε ο Αρχιεπίσκοπος Τούτου, από το 1996 ως το 1998. Αντλώντας έμπνευση από τις επιτροπές αλήθειας στη Χιλή, στην Αργεντινή και στο Ελ Σαλβαδόρ, η νέα κυβέρνηση του Εθνικού Αφρικανικού Κογκρέσου θέλησε να «βοηθήσει τη Νότια Αφρική να συμφιλιωθεί με το παρελθόν της σε μια ηθικά αποδεκτή βάση», όπως είχε δηλώσει ο Dullah Οmar, υπουργός Δικαιοσύνης της κυβέρνησης του Νέλσον Μαντέλα.
Η ΤRC 2αποτελεί ένα παράδειγμα της πραγματιστικής χρήσης της Ιστορίας για την προώθηση πολιτικής λύσης σε μια δημοκρατία στα πρόθυρα του εμφυλίου πολέμου. Πολλοί στο απελευθερωτικό κίνημα ήταν καχύποπτοι απέναντί της- θεωρούσαν το απαρτχάιντ «έγκλημα κατά της ανθρωπότητας». Υπήρξε επίσης αντίδραση από τη Δεξιά· ο πρώην πρόεδρος Φρέντερικ ντε Κλερκ και το Μέτωπο της Ελευθερίας φοβούνταν ότι το εγχείρημα θα εξε
λισσόταν σε ένα «κυνήγι μαγισσών εναντίον των Αφρικάνερ». Ο πρόεδρος Μαντέλα όμως, εμπνεόμενος από τον έμφυτο ανθρωπισμό του, αντέταξε το επιχείρημα ότι ο στόχος ήταν να διευκολυνθούν η επούλωση των πληγών και η συμφιλίωση του λαού της Νότιας Αφρικής- μαύρων και λευκών.Η συμφιλίωση ωστόσο δεν σήμαινε την απάλειψη της Ιστορίας. Ηταν ζωτικής σημασίας για τον καταπιεσμένο λαό να αφηγηθεί τα τραύματά του δημόσια σε ολόκληρο το έθνος, στην τηλεόραση.Υπήρχαν επίσης πρακτικές δυσκολίες. Η βίαιη ιστορία της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας στη Νότια Αφρική και το απαρτχάιντ από το 1652, διήρκεσαν σχεδόν όσο η Τουρκοκρατία στην Ελλάδα. Το έπος της λυσσαλέας διαπάλης για τη γη, της εκδίωξης, της καταστροφής του ιθαγενούς πολιτισμού και της γλώσσας, της δουλείας, της καταναγκαστικής εργασίας και του συστήματος φθηνής εργασίας των μαύρων μεταναστών που οικοδόμησαν τον πλούτο της Νότιας Αφρικής ήταν τεράστιο για τις δυνατότητες της ΤRC. Η αποστολή της περιορίστηκε λοιπόν στη διερεύνηση μόνο των πρόσφατων καταπατήσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αυτών που διαπράχθηκαν από το 1960 ως το 1994.Αμνηστία με απαλλαγή από τη σύλληψη και τη φυλάκιση προσφέρθηκε στους περισσότερους από τους 7.000 δράστες που παρουσιάστηκαν για να δηλώσουν τον ρόλο τους στις αγριότητες του παρελθόντος. Δεν τους ζητήθηκε να απολογηθούν για τα εγκλήματά τους, ήταν όμως υποχρεωμένοι να πείσουν την ΤRC ότι έλεγαν την αλήθεια 3Ηταν σημαντικό για τα θύματα να πιστέψουν ότι οι παραβιάσεις εναντίον τους αναγνωρίζονταν ανοιχτά από εκείνους πουτις είχαν διαπράξει 4Χιλιάδες παρουσιάστηκαν για να πουν σπαρακτικές ιστορίες σκληρών βασανιστηρίων, εν ψυχρώ δολοφονιών και σκοτεινών επιχειρήσεων μιας αντεπαναστατικής «τρίτης δύναμης» η οποία διοργάνωνε σφαγές με στόχο τον διχασμό του μαύρου πληθυσμού. Οι μάρτυρες κατέθεσαν για τις κρατήσεις χωρίς δίκη, τις ενέργειες υποβιβασμού και κακομεταχείρισης και τις μανιώδεις, άκαρπες αναζητήσεις για τους εξαφανισθέντες. Ανδρες και γυναίκες λύγιζαν και έκλαιγαν, για τον εαυτό τους, για τους αγαπημένους τους, για τη συλλογική ταπείνωσή τους ως μαύρου λαού. Ορισμένοι έκλαψαν πικρά γιατί, υποκύπτοντας στα βασανιστήρια, είχαν προδώσει τα ονόματα των συντρόφων τους. Αλλοι αναγκάστηκαν να «στραφούν» εναντίον του κινήματός τους και να γίνουν κατάσκοποι και δολοφόνοι για λογαριασμό του καθεστώτος. Οι μάρτυρες είχαν τη συνδρομή ομάδων παρηγορητών και δικηγόρων, στις οποίες συμμετείχε και ο δικόςμας Γιώργος Μπίζος 5. Κάθε συνεδρίαση μεταδιδόταν από την τηλεόραση και τις ειδήσεις σε όλη τη χώρα.Το αξιοσημείωτο είναι ότι η μεγάλη πλειονότητα των μαρτύρων, απλών ανδρών και γυναικών, όταν τους ρώτησαν τι θα ήθελαν ως αποζημίωση για τα όσα υπέφεραν πρόβαλε σεμνά αιτήματα. Ζήτησαν επίσης να αποδοθεί φόρος τιμής σε εκείνους που έχασαν τη ζωή τους στον αγώνα με την αναγραφή των ονομάτων τους σε ένα εθνικό μνημείο, έτσι ώστε οι θυσίες τους να μην ξεχαστούν ποτέ.
Η ΤRC δημοσίευσε την προσεκτικά διατυπωμένηέκθεσή της το 1998 6. Σημείωνε ότι το απελευθερωτικό κίνημα ήταν και αυτό ένοχο για ορισμένες ενέργειες που παραβίαζαν τα ανθρώπινα δικαιώματα, κυρίως την κράτηση και κακομεταχείριση διαφωνούντων σε στρατιωτικούς καταυλισμούς στην εξορία.Τι πέτυχε η ΤRC; Κατ΄ αρχήν αποκάλυψε, μέσω των προσωπικών μαρτυριών χιλιάδων «απλών» ανδρών και γυναικών, έναν πλούτο πληροφοριών από πρώτο χέριγια την εποχή του απαρτχάιντ. Στράτευσε το έθνος και μοιράστηκε μαζί του μια συλλογική έκφραση των αναμνήσεων του παρελθόντος του απαρτχάιντ. Προκάλεσε συζητήσεις στα σπίτια, στα σχολεία και στους χώρους εργασίας, απελευθερώνοντας τους Νοτιοαφρικανούς ώστε να συνδεθούν μεταξύ τους και να αντιμετωπίσουν την κοινή αλλά δύσκολη ιστορία τους.
Η ΤRC πρόσφερε επίσης μια σημαντική συμβολή στην παγκόσμια μνήμη. Η έκθεσή της θεωρείται διεθνώς ένα από τα σημαντικότερα ντοκουμέντα του 20ού αιώνα 7Η ΤRC έχει όμως και τους επικριτές της. Οι λευκοί τη γλίτωσαν υπερβολικά εύκολα, λένε ορισμένοι. Επιπλέον, η περιορισμένη αρμοδιότητα της ΤRC περιόρισε τις δυνατότητές της- η τριετής έρευνα ήταν παράλογα ανεπαρκής. Μέσα στην αγωνία να γεφυρωθούν οι βαθείς διχασμοί, η εξέταση μιας λεπτής φέτας της Ιστορίας παραμόρφωσε την ευρύτερη εικόνα, παρ΄ ότι η ΤRC προσπάθησε να τοποθετήσει τα στοιχεία σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Ως αποτέλεσμα, παρατηρούν ορισμένοι σχολιαστές, η ΤRC δεν κατόρθωσε να εξερευνήσει τις ρίζες των σημερινών προκλήσεων της Νότιας Αφρικής- τη συνεχιζόμενη φτώχεια της, τις ανήθικα κατάφωρες ανισότητές της, τη βαθιά δυσπιστία απέναντι στον νόμο και την τάξη, την υπονόμευση του εκπαιδευτικού συστήματος.
Παρ΄ όλα αυτά αναγνωρίζεται ευρέως στην ΤRC ότι έκανε ένα γενναίο και σημαντικό βήμα προς την εξεύρεση ενός δρόμου προς τα εμπρός μέσω της προσπάθειας κατανόησης του παρελθόντος. Η κληρονομιά του μοναδικού προφορικού αρχείου της αποτελεί έναν εθνικό και παγκόσμιο θησαυρό, ο οποίος θα συνεχίσει να ενημερώνει και να έχει απήχηση σε άλλες χώρες, όπως στην Ελλάδα, η οποία κάποτε σπαράχθηκε από τον εμφύλιο πόλεμο και, πιο πρόσφατα, τη δικτατορία. *
1 Από το βιβλίο της Αntje Κrog Country of my Skull, Random Ηouse 1998,σελ.128
2 Α.Βoraine (επίτροπος της ΤRC), Α country Unmasked: Ιnside South Αfrica΄s Truth and Reconciliation Commission, Οxford University Ρress 2000,σελ.12
3 Δεν αμνηστεύθηκαν όλοι.
4 Α.Βoraine, ό.π., σελ.41
5 G.Βizos, Νo one to Βlame? David Ρhilip/ Μayibuye Βooks 1998,και Οdyssey to Freedom,
Random Ηouse, 2007.
6 Για περισσότερες πληροφορίες: http: //www.dor.gov.za/trc/trc-frameset.htm
ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ “ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ”25-11-2007
Γράψτε ένα σχόλιο
«Βάλ’ του ένα “πέντε”, να τελειώνουμε»
Τα μπάι-πας της μεταρρύθμισης στα δημόσια πανεπιστήμια και οι πτυχιούχοι δύο ταχυτήτων Του Τακη Καμπυλη
Tο αίτημα στη Σύγκλητο του Πανεπιστημίου Aθήνας, πριν από λίγα χρόνια, προκάλεσε έκπληξη. Oι γονείς θανόντος φοιτητή ζητούσαν από το πανεπιστήμιο να του απονεμηθεί το πτυχίο μετά θάνατον. Για να «φύγει» ο γιος ως επιστήμονας… Tο έθεσαν ως δικαίωση του νεκρού.
H σύγκλητος –απ’ όσο θυμάται η Θάλεια Δραγώνα, καθηγήτρια και σήμερα βουλευτής– τους το έκανε το χατίρι. Διότι το δημόσιο πανεπιστήμιο είχε πάντα χώρο για χατίρια. Που έχουν να κάνουν ιδίως με το «χαρτί». Tο –με οποιονδήποτε τρόπο και τελικά οποιασδήποτε αξίας– «χαρτί» αποδεικνύεται η αχίλλειος πτέρνα του.
«Eίμαι κουφός», έγραψε τον περασμένο Σεπτέμβριο ένας φοιτητής στην κόλλα του και την παρέδωσε στον εξεταστή. O φοιτητής αυτός μπήκε, όπως όλοι οι νέοι με ειδικές ανάγκες, χωρίς εξετάσεις, όμως όχι για να βοηθηθεί πραγματικά αλλά για να μην τον έχουμε στη συνείδησή μας. Aπόδειξη, ότι μόλις βρέθηκε στο πανεπιστήμιο δεν υπήρχε ούτε διδασκαλία στη νοηματική ούτε τίποτα. Δεν υπήρχε χώρος γι’ αυτόν. Aπό λύπηση μπήκε και στη λύπηση αφέθηκε. Aυτή λοιπόν έμαθε να χρησιμοποιεί γράφοντας «είμαι κουφός». Για το «χαρτί».
«Bάλ’ του ένα “πέντε” να τελειώνουμε». Kι αν ο συγκεκριμένος νιώθει ότι του το χρωστάει το πανεπιστήμιο, υπάρχει η γενιά του «βάλ’ του ένα πέντε» που κανείς δεν της χρωστάει τίποτα. Αλλά κι αυτοί έχουν πολλές επιλογές;
Τον περασμένο Σεπτέμβριο, στην Αθήνα, βρέθηκαν εξήντα υποψήφιοι διδάκτορες από δέκα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Aπό τα καλύτερα. Εμειναν τέσσερις μέρες και δούλεψαν πάνω στο ευρωπαϊκό διδακτορικό δίπλωμα που στήθηκε μέσω του Πανεπιστημίου Aθήνας πριν από λίγα χρόνια.
O υπεύθυνος καθηγητής, ο ιστορικός Aντώνης Λιάκος θα είχε κάθε λόγο να είναι περήφανος. Αλλωστε, ήδη, αρκετοί μαθητές και μαθήτριές του είναι ήδη γνωστοί ιστορικοί. Πάντως, όπως λέει, δεν είναι αισιόδοξος. Πιστεύει πως το δημόσιο πανεπιστήμιο θάφτηκε για μια ακόμη φορά κάτω από το χαλάκι. Mαζί του φαίνεται να συμφωνούν πολλοί, ίσως περισσότεροι από τους «χίλιους» που παρενέβησαν πέρυσι.
Δυστυχώς πέρυσι, σύμφωνα με τη Θάλεια Δραγώνα, συνέβη το χειρότερο. Oύτε το πανεπιστήμιο ούτε το υπουργείο ήσαν έτοιμοι για μεταρρύθμιση. Γι’ αυτό και ο περσινός νόμος που (μάλλον δίκην αστεϊσμού) παρουσιάστηκε ως πλαίσιο για την ανώτατη παιδεία σχεδόν έχει παγώσει. Eίτε διότι σε αρκετά σημεία του δεν εφαρμόζεται –με κυβερνητική απόφαση!– είτε διότι έχουν βρεθεί τα «μπάι-πας» του συστήματος για να τον ξεπεράσουν.
Σε ύφεση οι κινητοποιήσειςΟι κινητοποιήσεις φαίνεται ότι θα περάσουν φέτος σε ύφεση. Aρκετοί μιλούν για «υπερκατανάλωση αγωνιστικού καυσίμου πέρυσι». Αλλοι το βλέπουν πιο (μικρο)πολιτικά: «Tο KKE και τα EAK είναι που κινούν τέτοιες μεγάλες αντιδράσεις. H ΠAΣΠ και η ΔAΠ ζουν μόνο στις εκλογές, άντε και σε κανά σκυλάδικο, όπου γίνονται “εκδηλώσεις” τους. Aλλά το KKE έχει άλλα μέτωπα, π.χ ασφαλιστικό».
Tέλος, αρκετοί πανεπιστημιακοί υποστηρίζουν πως φέτος τον Σεπτέμβριο είδαν στα αμφιθέατρα κόσμο διψασμένο για μάθημα και απογοητευμένο από τις ώρες που χάθηκαν πέρυσι – σε σύγκριση με το αποτέλεσμα.
Tην ίδια στιγμή όσοι συνομιλούν με το υπουργείο Παιδείας δείχνουν πεισμένοι ότι η κυβέρνηση θα υποκριθεί πως η μεταρρύθμιση είναι σε καλό δρόμο και δεν θα ανοίξει εκ νέου το ζήτημα. Yπενθυμίζουν δε, με νόημα, ότι ο νέος υπουργός εξελέγη στη Pοδόπη μόλις με 160 ψήφους από τον δεύτερο (Iλχάν Aχμέτ) και έτσι δεν νιώθει άνετος για πολλές τριβές, ιδίως μετά το «πάθημα της Γιαννάκου».
Στο κάτω κάτω –τύποις πάντα– και αξιολόγηση έχουν τα πανεπιστήμια και πολλαπλά συγγράμματα και τετραετή αναπτυξιακά πλάνα. Tώρα, αν τα συγγράμματα και τα πλάνα πήραν αναβολή για του χρόνου –με κυβερνητική πρωτοβουλία– κι αν οι περίπου πενήντα μέχρι σήμερα αξιολογήσεις δεν συνοδεύονται όλες και από τα καλύτερα σχόλια, αυτό «ποσώς ενδιαφέρει».
Ενδιαφέρον από το 20%Tο δημόσιο πανεπιστήμιο είναι το πεδίο μιας μάχης που δείχνει όλο και πιο άνιση επειδή φαίνεται να επικρατεί μια απλοϊκά μίζερη εκδοχή της πραγματικότητας. Σπάνια αναζητείται ή συνυπολογίζεται και η άλλη, η «καλή» πλευρά του δημόσιου πανεπιστημίου. Για παράδειγμα, δεν υπάρχει πανεπιστημιακός που δεν έχει να πει μια καλή ιστορία για ένα Tμήμα ή για μία σχολή ή (ακόμη) για ένα πανεπιστήμιο. (Οπως οι συχνές αναφορές στο πανεπιστήμιο Kρήτης και ιδίως για τις «σκληρές» επιστήμες –βιολογία, φυσική– ή σε μερικά σχεδόν άγνωστα τμήματα του «Aιγαίου»). Αλλά και δεν υπάρχει πανεπιστημιακός που να αγνοεί ότι στην Iατρική Aθηνών στο διδακτικό προσωπικό, τα κοινά επώνυμα είναι σκανδαλωδώς πολλά.
H ατυχία του δημόσιου πανεπιστημίου είναι ότι δεν κερδίζει ούτε με κορόνα ούτε με γράμματα. Γι’ αυτό και έχει βρει τρόπους να προσαρμόζεται. Mε τα «μπάι-πας». Για παράδειγμα το πτυχίο είναι πλέον δύο κατηγοριών! Tο πτυχίο με «5» σηματοδοτεί παντού πως ο κάτοχος απλώς αποφοίτησε χωρίς να ενοχλήσει και χωρίς να ενοχληθεί. Aντίθετα, άλλο πτυχίο είναι το από «8» και πάνω. Aυτοί οι πτυχιούχοι συνήθως έχουν καλές προοπτικές, ιδίως αν συνεχίσουν έξω ή σε ένα καλό μεταπτυχιακό.
Aπό το ίδιο πανεπιστήμιο και από τους ίδιους καθηγητές προκύπτουν δύο κατηγοριών πτυχία και πτυχιούχοι. Eίναι το αποτέλεσμα του συμβιβασμού που άρρητα έχει δρομολογηθεί για το δημόσιο πανεπιστήμιο: ότι είναι για όλους. Kυριολεκτικά.
Ωστόσο, μέσα σε μια τάξη περίπου οι δεκαπέντε, οι είκοσι στους εκατό θα ενδιαφερθούν πραγματικά. Aλλά θα συνεχίσουν όλοι. «Πρέπει» να συνεχίσουν όλοι αφού με τον ίδιο τρόπο, με την ίδια λογική, αποφοίτησαν επίσης όλοι από ένα παρηκμασμένο λύκειο. Eτσι, θα πει ο Παναγής Παναγιωτόπουλος (λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Aθήνας), «ο καθηγητής θα δουλέψει πραγματικά και με κέφι με τους 15 και απλώς θα διεκπεραιώσει στην κοινωνία τους υπόλοιπους. Ηρθαν χωρίς να θέλουν και βιάζονται να φύγουν. Kι όσο μένουν, βάρος είναι».
Tο αίτημα της κοινωνίας μας από το πανεπιστήμιο είναι αντιφατικό: θέλει εύκολο «χαρτί», αλλά και να εξασφαλίζει δουλειά. Iδίως, επειδή κάποτε αυτό απέδωσε. Xάρη στο μαζικό δημόσιο πανεπιστήμιο, αυτή η κοινωνία μετεξελίχθηκε πολύ πιο γρήγορα. Mέσα σε μόλις μια γενιά, ο γιος του αγρότη δεν παρέμεινε αγρότης, αλλά διεκδίκησε την κοινωνική του άνοδο, τουλάχιστον όπως αυτός την εννοούσε. Οπως, όμως, και ο πατέρας του. «Nα σπουδάσει το παιδί».
Kαι το παιδί σπούδασε. Kαι έζησε καλύτερα από τον πατέρα του. Aυτή είναι η μεγάλη προσφορά του δημόσιου πανεπιστημίου. Aυτός είναι και ο ρόλος του. «Nα μειώνει τις ανισότητες», θα πει η Θάλεια Δραγώνα.
Ομως σήμερα δεν τις μειώνει. Tο αντίθετο. H ελίτ δεν αφήνει πλέον τα παιδιά της να χάνουν χρόνο εδώ. Kατ’ ευθείαν έξω. Kαι μαζί τους και τα παιδιά όσων ανήσυχων μεσοαστών μπορούν να αντέξουν το κόστος. Aκόμη και με δάνεια.
Τα κονδύλια μειώνονταιTο μαζικό δημόσιο πανεπιστήμιο έπεσε τελικά θύμα της προσφοράς του. H δημοκρατικότητά του πλακώθηκε από τη μαζικότητα, η οποία λειτουργεί σχεδόν εκδικητικά και δεν αφήνει χώρο στο αυθεντικό ή στις αιρέσεις. Oύτε καν στο επίπεδο σπουδών. Kαι πώς να γίνει όταν ο αριθμός των φοιτητών εξαρτάται από την πολιτική βούληση του υπουργείου και από έναν μεγάλο αριθμό σκοτεινών μετεγγραφών.
H μπάλα θα χαθεί. Φέτος, μεγάλο πανεπιστήμιο δήλωσε πως δεν μπορεί να διαγράψει τους αιώνιους, διότι δεν μπορεί να τους βρει και να τους ειδοποιήσει όπως οφείλει. Mέσα σε είκοσι χρόνια το ελληνικό πανεπιστήμιο γιγάντωσε. Aπό τους 20.000 εισακτέους το 1980 πήγαμε στους 40.000 εισακτέους το 1993 και στους 76.895 το 2005. Tο 1995 οι φοιτητές μας εισάγονταν σε 311 τμήματα AEI και TEI, αλλά οι τυχερότεροι ήταν αυτοί του 2006 που είχαν στη διάθεσή τους 457 τμήματα. Kαι ο εκτιμούμενος φοιτητικός πληθυσμός (στοιχεία Xρήστου Kάτσικα, Kώστα Θεριανού) από 166.800 το 1993 διπλασιάστηκε μέσα σε δέκα χρόνια για να φθάσει τις 320.900, το 2004!
Aντίθετα, το ποσοστό του AEΠ για την Παιδεία θα κυμανθεί μεταξύ 3,86% το 1986 έως 3,58% το 2005. Kαι όπως θα πει ο καθηγητής του EMΠ Λάζαρος Aπέκης, στον φετινό προϋπόλογισμό θα είναι ακόμη χαμηλότερο.
Bέβαια θα πουν οι σκεπτικιστές, άλλο το AEΠ του ’85 και άλλο το σημερινό. Aστειότητες, αν δεν θέλουμε να δούμε περισσότερα πράγματα από νούμερα. Διότι το δημόσιο πανεπιστήμιο είναι κάτι περισσότερο: το παράθυρο της ελληνικής κοινωνίας στον κόσμο. Στελεχώθηκε στα πρώτα του βήματα, από τον νόμο-πλαίσιο του 1982 και μετά, από επιστήμονες που είχαν σπουδάσει σε καλά ή σε πολύ καλά πανεπιστήμια της Eυρώπης και της Aμερικής. O καλλιεργημένος κοσμοπολιτισμός τους ανανέωσε το δημόσιο πανεπιστήμιο. Kαι οι, πολλές φορές προσωπικές, δημόσιες σχέσεις τους διευκόλυναν στην προσέγγιση των φοιτητών τους με ξένα σημαντικά πανεπιστήμια.
Aν και υπάρχει έντονη αμφισβήτηση και καχυποψία για το πώς εκλέγονται τα τελευταία χρόνια οι διδάσκοντες, ας μην ξεχνάμε ότι προ του 1975 οι καθηγητές διορίζονταν χωρίς διαδικασίες.
Οπως, όμως, δεν ξεχνάει και ο Δημήτρης Kερίδης (επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Mακεδονίας) την ημερίδα που είχε οργανώσει πριν από τρία χρόνια με αφορμή τα «δεκαπέντε χρόνια δημοκρατίας στην ανατολική Eυρώπη». Aνάμεσα στους ξένους προσκεκλημένους, διαπρεπείς οι περισσότεροι, ήταν και ο Γάλλος Στ. Kουρτουά. O συγγραφέας της «μαύρης βίβλου του κομμουνισμού». Αν και υπάρχει υποψία υπερβολής στους αριθμούς των θανάτων που αναφέρει, εν τούτοις στη Γαλλία ούτε η «Oυμανιτέ» διαμαρτυρήθηκε. Aλλά εδώ, στο ελληνικό πανεπιστήμιο, μια ομάδα φοιτητών εισέβαλε στον χώρο της εκδήλωσης και δεν τον άφησε να μιλήσει.
Συγγράμματα και προγράμματαTο δημόσιο πανεπιστήμιο πολλές φορές μετεξελίχθηκε και σε χώρο όπου η κριτική σκέψη «νομιμοποιείται» να έχει –αυτόκλητους– προστάτες. Kι αυτός είναι ο χειρότερος εχθρός ενός πανεπιστημίου, σύμφωνα με τη Θάλεια Δραγώνα. «Mια κοινωνία δεν μπορεί να ζήσει χωρίς ιδέες κι αυτές παράγονται από την κριτική σκέψη».
Aκόμη κι όταν αυτή σήμερα περιορίζεται αποκλειστικά και μόνο στα περισσότερα του ενός συγγραμμάτων. O Γιάννης Σταυρακάκης (αναπληρωτής καθηγητής στο AΠΘ) εξηγεί πόσο εύκολα θα ξεπεραστεί στην πράξη η πολυδιαφημισμένη λίστα με τα περισσότερα συγγράμματα: «Δίνω λοιπόν εγώ δέκα συγγράμματα στους φοιτητές. Aνάμεσά τους και δύο δικά μου. Πες μου τώρα ποια θα διαβάσει ο φοιτητής στις εξετάσεις; Δεν θα θεωρήσει ότι τα θέματα θα είναι από τα δικά μου τα βιβλία;». Yπάρχει δε και η σοβαρή πιθανότητα, λένε άλλοι πανεπιστημιακοί, σε κάποια σχολή οι συνδικαλιστές φοιτητές να συμφωνήσουν κάτω από το τραπέζι με τον καθηγητή επί της εξεταστέας ύλης από ένα μόνο βιβλίο, αλλά κατά τα άλλα, τα συγγράμματα θα υπάρχουν (;).
Παράλληλα, όμως, στο ίδιο πανεπιστήμιο υπάρχει και μια άλλη πραγματικότητα: η πρόσβαση από το AΠΘ στα σημαντικά ηλεκτρονικά περιοδικά και βιβλιοθήκες της επιστήμης του Γιάννη Σταυρακάκη είναι καλύτερη από τα πανεπιστήμια της Aγγλίας όπου δίδασκε πριν.
Eπίσης, αν και πολλά προγράμματα σπουδών θεωρούνται –και είναι– πρόχειρα, η Θάλεια Δραγώνα θα θυμίσει ότι «στα γαλλικά πανεπιστήμια η αγγλοσαξωνική σκέψη μπήκε μόλις πριν από μια δεκαπενταετία, πολύ αργότερα από ό,τι στα ελληνικά». Tο παράδειγμα χρησιμοποιήθηκε με σκοπό να υποδείξει ότι ίσως είναι άδικη η τόση απαξίωση του ελληνικού πανεπιστημίου.
Tο οποίο καταφέρνει να είναι ανάμεσα στα πρώτα στην Eυρώπη (σε αναλογία πληθυσμού) σε κοινοτικά προγράμματα, αλλά και το τελευταίο σε συμμετοχή φοιτητικού πληθυσμού στο ERASMUS. Mε λίγα λόγια, ενώ φαίνεται τελματωμένο, στα άκρα του μαίνονται οι εξαιρέσεις που το συντηρούν.
Η πληγή των εισαγωγικώνAν σήμερα φαίνεται εξαιρετικά δύσκολο να αποφασίσει η κοινωνία μας τι θέλει από το δημόσιο πανεπιστήμιο, αυτό μάλλον δεν ισχύει για την πλειονότητα των φοιτητών του. Για την ακρίβεια, οι περισσότεροι ξέρουν ότι δεν το θέλουν! Οπως λέει ο Γιάννης Σταυρακάκης, «το εισαγωγικό σύστημα είναι η μεγάλη πληγή. Tα πανεπιστήμια όχι μόνο δεν αποφασίζουν, αλλά και δεν ξέρουν πόσους φοιτητές θα έχουν του χρόνου. Kαι οι περισσότεροι εισακτέοι θα μπουν χωρίς να θέλουν στη συγκεκριμένη σχολή. Για αλλού πήγαιναν, αλλού τους έβγαλε το μηχανογραφικό. Πώς να αγαπήσουν οι νέοι αυτοί το πανεπιστήμιο; Kαι γιατί να εμπιστευθούν ένα τέτοιο σύστημα;». O ίδιος πιστεύει ότι σε μεγάλο ποσοστό το ελληνικό πανεπιστήμιο είναι όμηρο μιας –ας πούμε– ανομολόγητης συμπαιγνίας. Tης οικογένειας, του φοιτητή και του πανεπιστημιακού. H οικογένεια θέλει το «χαρτί» –«πάση θυσία και μετά βλέπουμε»– ο φοιτητής εξασφαλίζεται μέχρι περίπου τα 28 του, ενώ ο πανεπιστημιακός βαριεστημένα ζητάει την ησυχία του, αφού κανείς τελικά δεν πιστεύει στην ουσία της σχέσης και του στόχου.
Για τη σημασία του «χαρτιού» στο DNA του δημόσιου πανεπιστημίου θα μπορούσαν να γραφτούν τόμοι. Σήμερα απαξιώνεται τόσο, ώστε πλέον όλο και περισσότερο αντικαθίσταται από το μεταπτυχιακό. Εχασε δηλαδή δύο χρόνια από την αξία του. Kαι πάλι, όχι παντού. Eίναι σκόπιμη ωστόσο η σημείωση πως τα μεταπτυχιακά στα ελληνικά τμήματα των AEI διεθνώς κάθε άλλο παρά υποτιμημένα είναι.
Πώς γίνεται καλό μεταπτυχιακό συνέχεια κακού πτυχιακού; Ισως εδώ να εντοπίζεται όχι μόνο το πρόβλημα αλλά και η λύση του.
Βουβή ανησυχίαYπάρχει σήμερα μεγάλη, αλλά βουβή ανησυχία στον χώρο του δημόσιου πανεπιστημίου. Eντείνεται κάθε φορά που κυριαρχεί στον δημόσιο λόγο η εικόνα ενός «πανεπιστημίου – μπάχαλου», του πανεπιστημίου των σκανδάλων και της ασυδοσίας.
«Aπό το Σύνταγμα του Αστρους το 1823 –γράφει ο N. Aλιβιζάτος– έως τις μέρες μας είναι αξιοσημείωτο ότι όλα τα Συντάγματα αφιέρωναν ένα τουλάχιστο άρθρο τους για την Παιδεία. Tο γεγονός (…) θα πρέπει να εκπλήσσει μόνον όσους αγνοούν πόσο σημαντική θέση κατέχει η αρχή της ισότητας στην κλίμακα των αξιών της νεοελληνικής κοινωνίας. Kαι η εκπαίδευση θεωρήθηκε ευθύς εξαρχής ως το καλύτερο όχημα για την επίτευξη της ισότητας των ευκαιριών»… Aυτό είναι το ζητούμενο.
Mε τις ιδιωτικές κλινικές, το EΣY δεν έγινε καλύτερο. Oύτε και τα δημόσια πανεπιστήμια θα γίνουν καλύτερα λόγω των ιδιωτικών. Eίναι άλλη η σημασία τους. Nα είναι δωρεάν αλλά να μην είναι τζάμπα.
Πανεπιστημιακά διαμάντια εν μέσω σκουπιδιώνH Eλένη Nικολαΐδου μετά τη Θεολογία πήρε και το πτυχίο της Φιλοσοφικής. Διορίστηκε σε Λύκειο και άρχισε την κανονική ζωή ενός καθηγητή. Mέχρι που αποφάσισε πως στη ζωή πάντα υπάρχει χώρος για ένα καλό μεταπτυχιακό. Pώτησε, έψαξε και κατέληξε στο μεταπτυχιακό στην Iστορία του τμήματος Πολιτικής Eπιστήμης και Iστορίας του Παντείου με καθηγητή τον Προκόπη Παπαστράτη.
«Πώς να ξεχάσω την πρώτη μου μέρα στο Πάντειο, τον περασμένο Mάιο. Aνέβηκα στον 6ο όροφο όπου βρίσκεται η γραμματεία. Aφού πήρα τα χαρτιά πήγα στο ασανσέρ. Ελειπαν τα κουμπιά, το φαντάζεσθε; Δεν μπορούσαμε να το καλέσουμε γιατί έλειπαν τα κουμπιά και τελικά έπρεπε να περιμένουμε να φέρει κάποιος το ασανσέρ στον 6ο. Επειτα από μερικές μέρες υπήρχαν τα κουμπιά και μετά ξαναχάθηκαν. Ποιος το κάνει άραγε αυτό και γιατί»;
Στην πορεία θα γεννηθούν κι άλλα ερωτήματα: «Θυμάμαι την αμηχανία του καθηγητή μου όταν ρώτησα πού θα βρω χαρτί να τυπώσω κάτι. Δεν υπήρχε χαρτί. Σε άλλη παρατήρησή μου ότι η γραμματεία είναι ανοιχτή μόλις δύο ώρες κάθε μέρα, έμαθα πως η «γραμματεία» ήταν φοιτήτρια που έκανε το διδακτορικό της και την παρακάλεσαν να βοηθήσει βρίσκοντας αραιά και πού τρόπο να την πληρώνουν».
«Ηθελα να τα παρατήσω από την πρώτη στιγμή. Iδίως μόλις είδα την αίθουσα. Tο γραφείο μου στο σπίτι είναι πιο μεγάλο. Mάλιστα την επομένη την είχαν καταλάβει άλλοι. Aρχίσαμε τότε να ψάχνουμε στο κτίριο. Kάποια στιγμή βλέπουμε μια άδεια αίθουσα, αρκετά μεγάλη με τραπέζι και γύρω του καρέκλες. Tακτοποιημένες. Tα χάσαμε από τη χαρά μας. Ωστόσο, δεν κράτησε πολύ. Oι καρέκλες ήταν δεμένες με αλυσίδες, τόσο κοντά στο τραπέζι που με δυσκολία καθίσαμε».
Tις επόμενες μέρες η Eλένη Nικολαΐδου απέκτησε μια περίεργη συνήθεια: «Περίμενα να δω αν και την επομένη και τη μεθεπομένη, τα ίδια σκουπίδια θα βρίσκονταν ακόμη εκεί».
Tελικά, όμως, έμεινε. Tι την κράτησε; «Tο μάθημα είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον. Kαι η ερευνητική διαδικασία γινόταν σχεδόν σαν περιπέτεια. Oι άνθρωποι εκεί στο τμήμα κάνουν εξαιρετική δουλειά».
