ΣΤΕΦΑΝΟΥ Z. ΓΡΗΓΟΡΗΣ φιλολογία + διδασκαλία

Μορφές ρατσισμού.Σε σχέση με τους λαούς (φυλετικός ρατσισμός)ü  Φυλετικός: διάκριση ανάλογα με το χρώμα (μαύροι – λευκοί, ινδιάνοι).ü  Εθνικός: π.χ. Εβραίοι – Γερμανοί (Χίτλερ) – θεωρία Τσάμπερλεν περί Αρίας φυλής ü  Θρησκευτικός: Μουσουλμάνοι – Χριστιανοί, Εβραίοι – «ο περιούσιος λαός».ü  Ανωτερότητα δυτικών κρατών έναντι των χωρών του Τρίτου Κόσμου.ü  Καταπίεση των μειονοτήτων σε κράτη ή λαών με διαφορετικά χαρακτηρι­στικά.Σε σχέση με άτομα ή ομάδες (κοινωνικός ρατσισμός)ü  Αυτός εκδηλώνεται απέναντι σε: ομοφυλόφιλους, ναρκομανείς, πόρνες, φο­ρείς ΑΙDS, άτομα με ειδικές ανάγκες, γυναίκες (διαφορετικός τρόπος αντιμε­τώπισης τους στο επαγγελματικό, οικογενειακό, και κοινωνικό περιβάλλον), μαθητές (καλοί – κακοί ανάλογα με τη βαθμολογία), επαγγέλματα (πνευματι­κά – χειρωνακτικά).ü  Επίσης, μπορεί να αφορά στο πνευματικό επίπεδο, την οικονομική κατάστα­ση, τη δυνατότητα κατανάλωσης, την ιδεολογία, την εν­δυμασία, τον τρόπο ομιλίας και διασκέδασης, την κατοχή τίτλου σπουδών κ.λπ. Αίτια ρατσισμού.ü  Πνευματική ένδεια – προσωπικά συμπλέγματα.ü  Κρίση αξιών – ηθική χαλάρωση – ενίσχυση του απ` το ατομικιστικό πνεύμα της εποχής μας.ü  Προκαταλήψεις – στερεότυπα.ü  Οικονομικά συμφέροντα (π.χ. οικονομική εκμετάλλευση τριτοκοσμικών χω­ρών). Σήμερα μάλιστα ενισχύεται λόγω του υλιστικού – καταναλωτικού πνεύματος.ü  Πολιτικές σκοπιμότητες (π.χ. επεκτατικές βλέψεις – Χίτλερ).ü  Κρίση φορέων αγωγής – έλλειψη ανθρωπιστικής παιδείας.ü  Αρνητικά πρότυπα απ’ τα ΜΜΕ (π.χ. ανώτερος απ` τους άλλους αυτός που έχει πολλά υλικά αγαθά κ.λπ.).ü  Οι πολιτικοί εντείνουν τον κομματικό και τον πολιτικό ρατσισμό, υψώνουν διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στους πολίτες, ώστε τους μετατρέπουν σε φανατικούς οπαδούς (ψηφοθηρικοί λόγοι, ωφελιμιστι­κό πνεύμα).ü  Ξενοφοβία. Τροφοδοτείται από τη γενικότερη οικονομική κρίση (ανεργία, ανισοκατανομή πλούτου), και συχνά, εμφανίζεται να εξαρτάται απ’ την αθρόα εισβολή μεταναστών, ειδικά σήμερα, όπου μετά την κατάρρευση των σοσια­λιστικών καθεστώτων της ανατολικής Ευρώπης, το φαινόμενο της μετανά­στευσης παρουσιάζεται έντονο.ü  Θρησκευτικός ή και εθνικός φανατισμός (π.χ. Ισλάμ – Δύση).ü  Καταστάσεις ή αντιλήψεις που διαμορφώνονται μέσα από την ανάμνηση ιστορικών γεγονότων.ü  Η αποξένωση και η ανωνυμία της ζωής στις πόλεις ευνοούν την εμφάνιση φαινομένων κοινωνικής νοσηρότητας όπως ο ρατσισμός, γιατί δεν υπάρχει κοινωνική συνείδηση και αλληλοσεβασμός.ü  Ανεργία, αδικία και ανισότητα είναι φαινόμενα που σήμερα γνωρίζουν έξαρση, δημιουργούν εντάσεις και αντιδράσεις και εντείνουν τον κοινωνικό ρατσισμό. Συνέπειες ρατσισμού.ü  Ανισότητες στην εκπαίδευση – εύκολη η χειραγώγηση των θυμάτων του ρα­τσισμού.ü  Εκμετάλλευση, παραβιάσεις, σκανδαλώδεις ενέργειες, υποκρισία.ü  Βία – εγκληματικότητα,ü  Απουσία υγιούς δημοκρατίας λόγω έλλειψης ίσων ευκαιριών για διάλογο, συμμετοχή στα κοινά και πολυφωνία.ü  Ανασφάλεια – άγχος (για τα θύματα του ρατσισμού).ü  Εθνικισμός – πυροδότηση πολέμων και συγκρούσεων.ü  Δε συμβάλλουν όλοι στο βαθμό που θα μπορούσαν στην οικονομική ανά­πτυξη της χώρας. Η κοινωνία δεν αξιοποιεί εξολοκλήρου το δημιουργικό της δυναμικό.ü  Απουσία συνεργασίας, αλληλεγγύης και κοινωνικοπολιτικής συνείδησης -έλλειψη ανθρωπισμού.ü  Διεύρυνση χάσματος μεταξύ αναπτυγμένων χωρών και μη («κοινωνία δύο τρίτων»),ü  Μειονότητες που ζουν σε συνθήκες εξαθλίωσης κ.λπ. Τρόποι αντιμετώπισης ρατσισμού.Απ` το άτομοü  Ευαισθησία – κατανόηση, ανεκτικότητα, σεβασμός στο διαφορετικό.ü  Αυτοκριτική για να οδηγηθούμε στην αυτογνωσία και να συνειδητοποιήσου­με την ισοτιμία μας με τους άλλους.ü  Διάλογος, άνοιγμα προς το συνάνθρωπο, δεκτικότητα και καταδεκτικότητα, απλότητα, σεμνότητα, περιορισμός έπαρσης και αλαζονείας, χαρακτηριστι­κά που θριαμβεύουν σήμερα.ü  Κοινωνική συνείδηση, αλληλεγγύη, βαθιά αίσθηση ανθρωπιάς. Απαλλαγή από προκαταλήψεις και εμπάθεια.ü  Συνειδητοποίηση του προβλήματος που αναβιώνει στην εποχή μας. Ιδιαίτερα εμείς οι Έλληνες οφείλουμε να επιστρέψουμε στις παραδοσιακές αξίες μας του μέτρου, της δημοκρατίας, του ανθρωπισμού, της ολυμπιακής ιδέας κ.λπ., που θα μας ανυψώσουν ηθικοπνευματικά και θα μας υπενθυμί­σουν τη χαμένη μας ευαισθησία. ü  Συζητήσεις με πνευματικούς ανθρώπους για το νοσηρό φαινόμενο του ρα­τσισμού.Οικογένειαü  Καλλιέργεια σεβασμού προς το διαφορετικό.ü  Απαλλαγή από προκαταλήψεις και στερεότυπα και μετάδοση αξιών και υψηλού ήθους.ü  Διάλογος με τα παιδιά με σκοπό τη μύηση στην ιδέα των πολυπολιτισμικών κοινωνιών.ü  Προσωπικό παράδειγμα γονέων με υπεύθυνη ανθρωπιστική συμπεριφορά και κοινωνική συνείδηση, γιατί τα παιδιά μιμούνται τη στάση των γονέων.Κράτοςü  Υγιής Δημοκρατία.ü  Κατάλληλο ήθος-ύφος πολιτικής ηγεσίας ώστε να μην καλλιεργούν οι ίδιοι οι ηγέτες ρατσιστικές τάσεις στους πολίτες.ü  Ενίσχυση κράτους πρόνοιας – ίσες ευκαιρίες πρόσβασης σε παιδεία, περί­θαλψη, ασφάλιση κ.λπ.ü  Εξασφάλιση καλών συνθηκών εργασίας με πνεύμα ισοτιμίας για όλους τους πολίτες.ü  Ίσες ευκαιρίες για συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, την τοπική αυτοδιοί­κηση κ.λπΣχολείοü  Ανθρωπιστική παιδεία-απαλλαγή του σχολείο από το μανδύα του προπαρασκευαστικού σταδίου για το πανεπιστήμιο.ü  Καταλυτικός ο ρόλος του δασκάλου που μπορεί να εμπνεύσει τους μαθητές και να τους προσανατολίσει προς τα υψηλά ανθρωπιστικά ιδεώδη της ισοτι­μίας, της συναδέλφωσης και της ουσιαστικής δημοκρατίας.ü  Περισσότερες πολιτιστικές εκδηλώσεις στο σχολείο με θέμα την υγιή αντιμε­τώπιση των ξένων.ΜΜΕü  Ειδικές εκπομπές με αντιρατσιστικό περιεχόμενο. Ποιοτικός έλεγχος εκπομπών.

ΑΝΕΡΓΙΑ

Αίτια ανεργίας στη χώρα μας.

ü  Στη χώρα μας κυριαρχεί ο επαγγελματικός ρατσισμός. Θεωρούμε ότι η κα­τοχή επιστημονικού τίτλου μας καταξιώνει κοινωνικά και μας προσδίδει κύ­ρος. Έτσι, αδιαφορούμε για τη χρηστική αξία των επαγγελμάτων -και συνωθούμαστε στα πανεπιστήμια, με αποτέλεσμα να ζούμε το φαινόμενο των πτυχιούχων ανέργων.ü  Η ελλιπής επαγγελματική κατάρτιση των εργαζομένων αλλά και η έλλειψη επαγγελματικής πληροφόρησης, προτού αναλάβουν ενεργό δράση, συντελούν στην όξυνση του φαινομένου.ü  Στην Ελλάδα λείπει ένας συστηματικός προγραμματισμός της οικονομίας που θα συμπεριλάμβανε κι έναν επαγγελματικό προγραμματισμό. Δημιουργούνται διαρθρωτικά προβλήματα, τα οποία δεν μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά η πολιτική ηγεσία (π.χ. κατάλληλη υλική υποδομή για να απορροφηθούν επιστήμονες, πτυχιούχοι ΑΕΙ που υπερκαλύπτουν τις ανάγκες της κοινωνίας, ή εξυγίανση του δημόσιου τομέα, αποκρατικοποίηση, αξιοποίηση κοινοτικών πόρων). ü  Η πολιτική ηγεσία είτε για λόγους κομματικούς, ιδεολογικούς, είτε λόγω ατολμίας ή γραφειοκρατίας, αδυνατεί να οργανώσει την οικονομία, άρα και να επιλύσει το συγκεκριμένο πρόβλημα.ü  Το σχολείο και η οικογένεια συντελούν στο πρόβλημα της ανεργίας. Καταρχήν η εκπαίδευση συρρικνώνει τα περιθώρια εντοπισμού των κλίσεων – τάσεων του νέου, αφού ο ΣΕΠ δυσλειτουργεί. Η σύγχρονη οικογένεια, από την άλλη, γαλουχεί τη νεολαία με την αντίληψη του πτυχίου, κάτι που συμβάλλει στο διαχωρισμό των επαγγελμάτων σε κατώτερα και ανώτερα.ü  Το φαινόμενο της πολυθεσίας και της υπερωριακής απασχόλησης επιτείνει το σοβαρό αυτό πρόβλημα.ü  Η συσσώρευση μεγάλου μέρους του πληθυσμού σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, η αστικοποίηση.ü  Η αναξιοκρατία σχετικά με το ζήτημα των προσλήψεων είναι ένας ακόμη λόγος για την έξαρση της ανεργίας.ü  Η έλλειψη ωριμότητας, οι προσωπικές φιλοδοξίες, η παρείσφρυση του κομματισμού αποτελούν χαρακτηριστικά του εργατικού συνδικαλιστικού μας κινήματος, γεγονός που καθιστά και την εργατική συνδικαλιστική ηγεσία υπεύθυνη για την ανεργία.ü  Πολλοί Νεοέλληνες διαθέτουν πτυχία που είναι ξεπερασμένα υπό τις σημερινές συνθήκες. ü  Οι επιχειρηματίες που για  προσωπικό συμφέρον δεν αξιοποιούν παραγωγικά τα κέρδη τους με επενδύσεις.ü  Η αθρόα είσοδος λαθρομεταναστών (Αλβανοί, Πολωνοί, κ.λπ.) αποτελεί ενισχυτικό παράγοντα της ανεργίας. Μέτρα αντιμετώπισης της ανεργίας.ü  Καθορισμός κατώτερου ορίου επιδότησης στον ανειδίκευτο εργάτη.ü  Διεύρυνση χρονικού ορίου επιδότησης στους 12 μήνες.ü  Καλύτερη περίθαλψη και κοινωνική πρόνοια για τους ανέργους (στέγη, βρε­φονηπιακοί σταθμοί κ.ά.).ü  Χορήγηση κάρτας ανεργίας βασισμένης σ’ ένα νέο τύπο συμβολαίου, που θα περιορίσει τον κίνδυνο παραμονής των ανέργων σ’ αυτό το καθεστώς.ü  Εκτός απ’ αυτά τα μέτρα οφείλουμε να προτείνουμε τρόπους για την αντι­μετώπιση του προβλήματος:ü  Πραγματοποίηση παραγωγικών επενδύσεων, οι οποίες θα συμβάλουν στην επιτάχυνση των ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης. Αυτό σημαίνει δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης. Τα παραπάνω θα επιτευχθούν είτε από την πο­λιτική ηγεσία είτε από τους οικονομικούς παράγοντες, όταν αυτοί αποκτή­σουν την κατάλληλη οργάνωση και υποδομή και διακριθούν από ευθύνη, ακεραιότητα και κοινωνική συνείδηση.ü  Αποκέντρωση διοικητική, οικονομική και πολιτιστική σε υποβαθμισμένες περιοχές, ώστε να συγκρατηθεί ο πληθυσμός και να αναπτυχθεί η περιφέ­ρεια (περιφερειακή ανάπτυξη).ü  Κοινωνική δικαιοσύνη και υλοποίηση του οράματος περί Κρά­τους Δικαίου. Μόνο πολιτικοί γαλουχημένοι με το αγαθό της παι­δείας θα συναινέσουν, χωρίς προστριβές και οπισθοχωρήσεις, ώστε να επι­λυθεί το πρόβλημα.ü  Καταπολέμηση γραφειοκρατίας, κίνητρα σε ευαίσθητους παραγωγικούς το­μείς (ναυτιλία, γεωργία, τουρισμός).ü  Εξυγίανση του εργατικού συνδικαλιστικού κινήματος.ü  Η οικονομία διακρίνεται σε πολ­λούς τομείς, οι οποίοι δεν επηρεάζονται στο ίδιο επίπεδο από το φαινόμενο της ανεργίας. Χρειάζεται μελέτη σε κάθε κλάδο της οικονομίας ξεχωριστά, που προϋποθέτει την ύπαρξη τεχνο­κρατών, αφού αυτοί κατέχουν την ειδική γνώση.ü  Καλύτερη αξιοποίηση των κονδυλίων από την Ευρωπαϊκή Ένωση.ü  Επιμόρφωση εργατικού δυναμικού, που σημαίνει ταχύρυθμη επαγγελματι­κή εκπαίδευση των ανειδίκευτων εργατών και επανεκπαίδευση αυτών που έχουν ειδικευτεί, διότι η οικονομία αναδιαρ­θρώνεται.ü  Υγιής επαγγελματικός προσανατολισμός. Από τις πρώτες βαθμίδες του εκ­παιδευτικού συστήματος πρέπει να ενισχύεται η κοινωνική αξία του επαγ­γέλματος, να ανιχνεύονται οι κλίσεις και οι ικανότητες τους (ΣΕΠ) καθώς και να αναβαθμιστεί η τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση.ü  Πληρέστερη και καλύτερη ενημέρωση από το κράτος και τις επιχειρήσεις, τόσο προς τη νεολαία όσο και προς τους εργαζομένους αντίστοιχα, προκει­μένου να έχουν γνώση επί των στοιχείων της ειδίκευσης τους.ü  Απομάκρυνση από το μισονεϊσμό και παροχή κινήτρων στη νεολαία για δη­μιουργική εργασία.ü  Μείωση των ωρών εργασίας (35 ώρες την εβδομάδα χωρίς να διατηρείται ο μισθός στα ίδια επίπεδα), ώστε να προσλαμβάνονται περισσότεροι άνεργοι στις νέες θέσεις που δημιουργούνται.ü  Ενδεχόμενη μείωση του ορίου συνταξιοδότησης.ü  Να νην ωραιοποιούνται τα πνευματικά επαγγέλματα και ταυτόχρονα σεβασμός σε κάθε επάγγελμα. Σ’ αυτό θα συμβάλει αποφασι­στικά η οικογένεια με την απομάκρυνση από κάθε καταπιεστική προσπά­θεια.ü  Αναδόμηση συστήματος πρόνοιας, δηλαδή δυνατότητα στον επιχειρηματία ή το κράτος να μην αναλαμβάνει όλο σχεδόν το κόστος της ασφάλειας.ü  Ουσιαστική ιεράρχηση των σύγχρονων αναγκών και αντίσταση στην υποτα­γή του σύγχρονου κόσμου στην τεχνολογία και στην ύλη.Ανεργία και αντικοινωνική συμπεριφορά.ü  Ανεργία σημαίνει έλλειψη ισότιμων ευκαιριών στα μέλη μια κοινωνίας και απουσία δικαιοσύνης και κοινωνικής ευαισθησίας απ’ το κράτος, γι’ αυτό και οι άνεργοι συχνά έχουν το αίσθημα κατωτερότητας, αντιμετωπίζουν συμπλεγ­ματικά τους συμπολίτες τους και οδηγούνται από αντίδραση στη σύγκρουση με το κατεστημένο, η οποία μπορεί να εκφράζεται και με αντικοινωνικές εκ­δηλώσεις. Τέτοιοι πολίτες αισθάνονται πικρία και παράπονο· χάνουν λοιπόν την κοινωνική τους συνείδηση, καθώς θεωρούν την κοινωνία υπεύθυνη για τη δυσάρεστη κατάσταση τους και εύκολα οδηγούνται σε παραβίαση των νόμων.ü  Ο άνεργος δεν έχει χρόνο, διάθεση και ενδιαφέρον για πνευματική καλλιέρ­γεια, οπότε χωρίς την κατάλληλη παιδεία και δίχως πνευματικές αντιστά­σεις γίνεται ευκολότερα θύμα των επιτηδείων, οι οποίοι τον φανατίζουν και τον μαζοποιούν, για να εξυπηρετήσουν τις δικές τους σκοπιμότητες.ü  Επίσης, οι άνεργοι έχοντας το άγχος της επιβίωσης χάνουν την εσωτερική τους ηρεμία και δρουν σπασμωδικά, οπότε μπορεί να καταλήξουν στην αντικοινωνικότητα, τη βία, ακόμη και το έγκλημα είτε από ανάγκη επιβίω­σης είτε από έλλειψη ψυχραιμίας, αυτοελέγχου και μέτρου.ü  Ο άνθρωπος που αδυνατεί να καλύψει τις βασικές βιοποριστικές του ανά­γκες εκδηλώνει συχνά τον κατώτερο εαυτό του και δε διστάζει και να πατή­σει επί πτωμάτων προκειμένου να επιβιώσει. Καταργούνται οι φραγμοί, ενώ αισθάνεται μετέωρος γι’ αυτό και οδηγείται σε ακρότητες.ü  Οι άνεργοι εύκολα απεμπολούν την πολιτική τους συνείδηση και την ψήφο τους και μετατρέπονται σε θύματα λαϊκισμού και δημαγωγίας απ’ τους πολιτικούς, είτε σε ολοκληρωτικά καθεστώτα είτε σε δημοκρατίες. Κι όταν ο πολίτης γίνεται φερέφωνο και έρμαιο των ισχυρών ηγετών μπορεί εύκολα να γίνει αντικοινωνικός. ü  Τέλος, η δημοκρατία, στην οποία υπάρχουν αρκετοί πολίτες άνεργοι, είναι μια μη υγιής δημοκρατία, στην οποία χάνεται ουσιαστικά η ισοτιμία και η ισονομία των πολιτών και προάγονται οι πελατει­ακές σχέσεις πολιτών και κράτους· άρα είναι μια δημοκρατία με σαθρά θεμέ­λια η οποία προκαλεί αντιδράσεις από την πλευρά των πολιτών που βρίσκο­νται σε δυσχερή θέση.ü  Το κυριότερο είναι ότι η ανεργία εμποδίζει, σημαντικά την εκδήλωση της δη­μιουργικότητας του ανθρώπου, οδηγώντας τον στην απογοήτευση και την αυτοπεριφρόνηση, αποκαρδιώνεται και οδηγείται σε ψυχικό αδιέξοδο και αυτό το ανικανοποίητο αποτελεί προθάλαμο για την εκδήλω­ση πολλών αντικοινωνικών εκδηλώσεων.   

Μ.Μ.Ε

Σχέση πληροφόρησης και ενημέρωσης.

Οι όροι «πληροφόρηση» και «ενημέρωση» συχνά χρησιμοποιούνται εναλλα­κτικά, αλλά ενώ σημασιολογικά συγγενεύουν, δεν ταυτίζονται. Η πληροφόρηση σημαίνει ως επί το πλείστον καταγραφή και συσσώρευση πληροφοριών, η οποία στηρίζεται κυρίως στην απομνημόνευση και δεν προϋποθέτει τόσο ενερ­γητική στάση του δέκτη απέναντι στα διάφορα μηνύματα. Η ενημέ­ρωση (εν + ημέρα) σημαίνει ότι ο δέκτης βρίσκεται ουσιαστικά μέσα στα γεγο­νότα και τις καθημερινές εξελίξεις, αξιοποιεί και αφομοιώνει γόνιμα το πληρο­φοριακό υλικό που δέχεται, εμβαθύνοντας σ’ αυτό και κατανοώντας το.

Προϋποθέσεις σωστής λειτουργίας Μ.Μ.Ε

Από τον πομπό

ü  Να διαθέτει και γενικότερη παιδεία και ειδική γνώση σε σχέση με το αντι­κείμενο για το οποίο ενημερώνει.

ü  Να ενημερώνει έγκαιρα και έγκυρα, γιατί οι εξελίξεις είναι ραγδαίες.

ü  Να διακρίνει την είδηση από το σχόλιο.

ü  Να τεκμηριώνει τις απόψεις του με τα κατάλληλα επιχειρήματα.

ü  Να σέβεται τη νοημοσύνη, την αισθητική και την προσωπικότητα του δέκτη.

ü  Να μην οδηγείται στην σκανδαλοθηρία και να σέβεται την προσωπική ζωή των ατόμων.

ü  Να είναι απαλλαγμένος από φανατισμό, σκοπιμότητες και εμπάθειες-προκαταλήψεις.

ü  Να τηρεί τον κώδικα επαγγελματικής δεοντολογίας.

ü  Να είναι άνθρωπος με ήθος, υψηλό αίσθημα ευθύνης και συναίσθηση πως επιτελεί λειτούργημα.

ü  Να αντιλαμβάνεται το ρόλο του ως πνευματικού ανθρώπου που δρα δια­φωτιστικά για το κοινωνικό σύνολο.

ü  Να έχει αγάπη για το επάγγελμα, να υπηρετεί την ελεύθερη έκφραση, τη δημοκρατία και το διάλογο.

ü  Να μην οδηγείται στην απεραντολογία και την ανούσια φλυαρία.

ü  Να δίνει έμφαση και προτεραιότητα στα σοβαρά ζητήματα.

Από το δέκτη

ü  Να κρίνει και ν’ αξιολογεί τα μηνύματα, να βρίσκεται δηλαδή σε διαρκή επαγρύπνηση.

ü  Να ενημερώνεται από πολλές πηγές, ώστε να έχει διασταυρωμένη πληρο­φόρηση.

ü  Να διαθέτει ο καθένας κοινωνικοπολιτική συνείδηση, ώστε να συμμετέχει στα κοινά διαμορφώνοντας άποψη, για να μη μετατρέπεται σε τυφλό απο­δέκτη μηνυμάτων.

Από το κράτος.

ü  Υγιής δημοκρατία.

ü  Ελεύθερη διακίνηση ιδεών.

Θετικά Μ.Μ.Ε

Πνευματικός Τομέας

ü  Μέσω των ΜΜΕ αποκτούμε γνώση πολύπλευρη, κρίνουμε και αξιοποιούμε τα δρώμενα, αποκτούμε δεκτικότητα σε νέες ιδέες, διαμορφώνοντας πιο οργα­νωμένη αντίληψη για τα πράγματα.

Πολιτικός και Κοινωνικός Τομέας

ü  Οι δέκτες μαθαίνουν για ποικίλα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα, αναπτύσσο­ντας την κοινωνική τους συνείδηση και δείχνοντας ουσιαστικό ενδιαφέρον για τα κοινά.

ü  Όταν η πληροφόρηση είναι απροκατάληπτη και πολύπλευρη, ο πολίτης αποκτά άποψη έχοντας έτσι τη δυνατότητα να συμμετάσχει σε κοινωνικοπολιτικούς διάλογους και να ελέγχει την πολιτική ηγεσία.

ü  Πολίτης ενημερωμένος είναι αυτός που γνωρίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του διεκδικώντας με σύνεση τα πρώτα και υλοποιώντας με συνέπεια τις δεύτερες.

ü  Τέτοιοι πολίτες διαμορφώνουν τις όποιες παραβιάσεις και ατασθαλίες των πολιτικών ηγετών. Μ` αυτό τον τρόπο αντιμετωπίζονται επίσης προσπάθειες λαϊκισμού και δημαγωγίας και διασφαλίζεται η δημοκρατία.

ü  Οι πολίτες, τέλος, που είναι ενημερωμένοι κατάλληλα, όταν τα ΜΜΕ λει­τουργούν σωστά, ευαισθητοποιούνται για τα κοινωνικά προβλήματα όπως ο ρατσισμός, η βία κ.λπ. και αγωνίζονται στη συνέχεια για την επίλυση αυτών και τη διασφάλιση της κοινωνικής ευρυθμίας. Μόνον ενημερωμένοι και ευαι­σθητοποιημένοι πολίτες, άλλωστε, που αγωνίζονται για δικαιοσύνη και αξιο­κρατία, μπορούν ν` αντισταθούν στον τυφλό κομματισμό και την πόλωση, ψηφίζουν υπεύθυνα και αγωνίζονται για μια πιο υγιή Δημοκρατία.

ü  Τα ΜΜΕ, όταν λειτουργούν σωστά, αποτελούν στυλοβάτες της ελεύθερης έκφρασης και της πολυφωνίας και συμβάλλουν στην ελεύθερη διακίνηση των ιδεών, όπως αρμό­ζει σε μια πολιτισμένη κοινωνία.

Οικονομικός Τομέας

ü  Όταν τα ΜΜΕ λειτουργούν σωστά προβαίνουν σε ποιοτικό και ποσοτικό έλεγχο των διαφημίσεων, χωρίς να στρέφουν τους πολίτες στην υπερκατανά­λωση και τη θεοποίηση του χρήματος.

ü  Επίσης, ενημερώνουν το μέσο πολίτη για σημαντικά οικονομικά ζητήματα που σχετίζονται άμεσα με τη γενικότερη κοι­νωνικοπολιτική πορεία της χώρας.

ü  Για τα νέα δεδομένα της τεχνολο­γίας ή για προβλήματα, όπως το οικολογικό κ.λπ., ενημερώνεται και ευαισθη­τοποιείται ο πολίτης και αυτό τον κάνει να αισθάνεται περισσότερο ασφαλής.

Πολιτιστικός – Εθνικός – Διακρατικός Τομέας

ü  Μέσα από τα ΜΜΕ οι πολίτες γνωρίζουν την παράδοση, τα ήθη και έθιμα του τόπου τους. ενημερώνονται για τα πολιτιστικά δρώμενα ώστε να συμμε­τέχουν σε αντίστοιχες εκδηλώσεις, ενώ τέλος μαθαίνουν και για τις διεθνείς εξελίξεις, σε μια εποχή μάλιστα που τα στεγανά ανάμεσα στους λαούς κα­ταργούνται. Τα ΜΜΕ συντελούν βοηθούν το μέσο πολίτη να γίνεται αυτόπτης και αυτήκοος μάρτυρας γεγονότων που έχουν γίνει στην άλλη άκρη του κόσμου, έχοντας έτσι την αίσθηση ότι βρίσκεται σ` ένα πλανητικό «χωριό», όπως έλεγε ο Πλωρίτης.

ü  Ακόμη προβληματίζεται για σοβαρά διεθνή ζητήματα, όπως η πείνα στον Τρίτο κόσμο, οι παντοειδείς παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η λειτουργία διακρατικών συνασπι­σμών, π.χ. η ΕΕ, και κατά κάποιον τρόπο γίνεται «κοσμοπολίτης» με την καλή έννοια.

Αίτια μη σωστής λειτουργίας των Μ.Μ.Ε.

Από τον πομπό

ü  Ανταγωνισμός μεταξύ των ΜΜΕ που συχνά γίνεται αθέμιτος. (Ειδησεοθηρία – στόχος η πρωτιά στην προβολή της είδησης.)

ü  Προσωπικές φιλοδοξίες των δημοσιογράφων, φανατισμός κ.λπ.

ü  Κρίση αξιών, ηθική χαλάρωση, οπότε βρίσκονται αρκετοί οι οποίοι δε σέβο­νται το κοινωνικό σύνολο,

ü  Ύπουλοι μηχανισμοί π.χ. ωραιοποίηση, πλύση εγκεφάλου, εικόνα, ήχος, κί­νηση, κινδυνολογία, μεγάλα γράμματα κ.λπ. που χρησιμοποιούν τα ΜΜΕ και παρασύρουν τους δέκτες.

ü  Εξυπηρέτηση πολιτικών σκοπιμοτήτων (ιδεολογική εξάρτηση των ΜΜΕ). Τα ΜΜΕ γίνονται τα ίδια ιδεολογία αντί να είναι κανάλια ιδεολογιών. Πα­ραπληροφορούν, προπαγανδίζουν κ.λπ.

ü  Προώθηση οικονομικών συμφερόντων: Τα ΜΜΕ έχουν μετατραπεί σε κερ­δοσκοπικές επιχειρήσεις και θυσιάζουν στο όνομα του κέρδους την ποιότη­τα της πληροφόρησης.            

Από το δέκτη

ü  Γνωστά αίτια από Φορείς αγωγής και Σύγχρονο πλαίσιο.

ü  Μηχανισμοί ωραιοποίησης. πλύσης εγκεφάλου, τεχνικές επηρεασμού, ύπου­λες μέθοδοι προπαγάνδας.

ü  Όταν ισχύουν τα παραπάνω,  μπορεί να οδηγήσουν σ’ όλα τα αρνητικά αποτελέσματα από τους «Τομείς».

Αρνητικά των Μ.Μ.Ε.

Πνευματικός Τομέας

ü  Τα ΜΜΕ, εξυπηρετώντας σκοπιμότητες μετατρέπονται συχνά σε φορείς παραπληροφόρησης και προπαγάνδας, οδηγούν τους δέκτες στην ετεροκατεύθυνση και τον αποπροσανατολισμό, στερώντας τους τη δυνατότητα να εμβαθύ­νουν στα πράγματα, γνωρίζοντας την αλήθεια.

ü  Με τον καταιγι­σμό των πραγμάτων που προβάλλουν οδηγούν τους δέκτες σε πνευματική σύγχυση ή σε πλήρη παθητικότητα, αφού ο δέκτης μαθαίνει στην έτοιμη τροφή απ’ τα ΜΜΕ (ιδιαίτερα απ` την τηλεόραση).

ü  Με έντεχνους μηχανισμούς πλύ­σης εγκεφάλου, ωραιοποίησης κ.λπ.. τον οδηγούν στη μαζοποίηση και τη χει­ραγώγηση, ώστε αυτοί να εξυπηρετούν τις σκοπιμότητες των ολίγων που ελέγ­χουν τα ΜΜΕ και τελικά να χάνουν την πνευματική τους ελευθερία.

Ηθικός – Ψυχολογικός Τομέας

ü  Τα ΜΜΕ προβάλλουν ως ύψι­στη αξία το χρήμα και τον καταναλωτισμό. απομακρύνοντας τους δέκτες απ’ τις υψηλές ηθικές αξίες. Ταυτόχρονα, οδηγούν τους πολίτες στο άγχος γιατί οι πληροφορίες είναι αμέτρητες και εκείνοι αγωνιούν να τις αφομοιώσουν.

ü  Οι νέοι δέχονται αρνητικά πρότυπα ως προς την εκμετάλλευση του ελεύθερου χρόνου τους και έτσι οδηγούνται στην ανού­σια διασκέδαση, μακριά απ’ τη γνήσια ψυχαγωγία, εφόσον συνήθως τα προβαλλόμενα πρότυπα είναι πρότυπα μάζας – εμπορευματοποιημένης διασκέδα­σης που μόνο τα συμφέροντα κάποιων μεγαλοεπιχειρηματιών εξυπηρετούν και σε καμία περίπτωση δεν αναβαθμίζουν το πνεύμα και την αισθητική των νέων.

Κοινωνικοπολιτικός Τομέας

ü  Η δημοκρατία υπονομεύεται όταν τα ΜΜΕ λειτουργούν ως κερδοσκοπικές επιχειρήσεις ή υπηρετούν κόμματα.

ü  Οι πολίτες δέχονται μονοδιάστατη πληροφόρηση που τους οδηγεί στον κομ­ματικό παρωπιδισμό, την απολυτότητα και το φανατισμό. Δεν είναι λοιπόν νη­φάλιοι κι ελεύθεροι πνευματικά, ώστε να προβούν σε υπεύθυνες πολιτικές επι­λογές. Τέτοιοι παραπληροφορημένοι πολίτες δε συναισθάνονται τα δικαιώματα τους, άρα δεν τα διεκδικούν και δεν αγωνίζονται για το κοινό καλό και την επίλυση κοινωνικών προβλημάτων.

ü  Πολύ συχνά, τέ­λος, υπερπροβάλλουν πρότυπα βίας είτε ηρωoποιώντας αντικοινωνικούς τύπους μέσα από ταινίες είτε προβάλλοντας με ωμό τρόπο γεγονότα βίας σε επίπεδο ειδησεογραφίας, άρα συχνά δημιουργού­νται άσχημα παραδείγματα για μίμηση ιδιαίτερα στους νεαρούς δέκτες.

Πολιτιστικός Τομέας

ü  Τα ΜΜΕ αποτελούν επίσης τον πιο χαρακτηριστικό δίαυλο πολιτιστικής δι­είσδυσης των ανεπτυγμένων χωρών στις αναπτυσσόμενες. Πιο συγκεκριμένα, οι ανεπτυγμένες χώρες μέσω της διαφήμισης των ΜΜΕ διοχετεύουν τη γλώσσα τους, τις αξίες τους, τα προϊόντα τους σε λαούς λιγότερο ανεπτυγμένους, που έχοντας και το σύμπλεγμα κατωτερότητας μιμούνται άγονα οτιδήποτε τους προβάλλεται. Μ’ αυτό τον τρόπο ενισχύεται η ξενομανία και απειλείται η πο­λιτιστική και εθνική τους ταυτότητα.

ü  Υποβαθμίζεται, λοιπόν, ο ρόλος τους ως φορείς παιδείας και κοινωνικοπολι­τικής αγωγής.

Η επίδραση των μέσων μαζικής ενημέρωσης στον προσωπικό λόγο.

ü  Λάθη από τους παρουσιαστές που επηρεάζουν και, τη γενικότερη έκφραση.

ü  Με τα πολλά μη μεταγλωττισμένα προγράμματα υιοθετούμε ξένες λέξεις και εκφράσεις.

ü  Στρέφουν τους ανθρώπους στο καταναλωτικό πνεύμα και τον υλικό ευδαι­μονισμό, οπότε τους απομακρύνουν από αξίες όπως τη γλώσσα.

ü  Συνθηματολογία και αρκτικόλεξα των διαφημίσεων οδηγούν στην κωδικοποιημένη έκφραση.

ü  Χρησιμοποιούνται ακόμα βαρύγδουπες και στομφώδεις εκφράσεις.

ü  Καταιγίζουν με μηνύματα και μετατρέπουν τους πολίτες σε θύματα προπα­γάνδας, τους μαζοποιούν, τους ετεροκατευθύνουν και συρρικνώνουν τη σκέψη τους, γεγονός που έχει επιπτώσεις και στη γλώσσα γιατί είναι άρρη­κτη η σχέση σκέψης και γλώσσας.

ü  Αποξενώνουν τους ανθρώπους – περιορίζουν το διάλογο στην τηλεόραση.

Ο Τύπος στηρίξει το δημοκρατικό πολίτευμα:

ü  Μέσα από τον Τύπο εκφράζονται τα προγράμματα των πολιτικών κόμματων και οι κάθε είδους ιδεολογίες, προβάλλονται οι διεκδικήσεις (οικονομι­κές, κοινωνικές κ.α.) των διαφόρων κοινωνικών στρωμάτων, ελέγχονται και κρίνονται οι ενέργειες των αρχόντων. Δε μπορεί λοιπόν παρά να συμφωνηθεί κανείς ότι η πολιτική αυτή λει­τουργία τον έχει ανακηρύξει ως τη βάση και την πεμπτουσία της δημοκρα­τίας, λαμβάνοντας κανείς υπόψη ότι:

ü  Στέλνονται αδιάκοπα, μέσα από τις σελίδες, κυρίως των εντύπων μέσων μα­ζικής ενημέρωσης, μηνύματα και από τον πολίτη προς την πολιτεία και τα όργανα της και από την πολιτεία προς τον πολίτη.

ü  Με βάση την ακριβή, πλήρη και έγκυρη πολιτική ενημέρωση, ο πολίτης μπορεί πιο σωστά να επιλέξει τα όργανα που θα διαμορφώσουν τη μοίρα του και η πολιτεία να χαράξει την πολιτική που ανταποκρίνεται στις λαϊ­κές ανάγκες.

ü  Ο λαός από κατευθυνόμενη μάζα, αναδεικνύεται σε δυναμικό σύνολο από ενήμερους πολίτες που συμμετέχει στα κοινά κι επηρεάζει αποφασιστικά τις πολιτικές εξελίξεις.

ü  Ευνοείται ο διάλογος ανάμεσα στον άρχοντα και τον αρχόμενο.

Ο Τύπος μπορεί να συντελέσει στη κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύ­ματος όταν:

ü  Δεν έχει βαθιά συναίσθηση του χρέους του και παρεκκλίνει από την αλή­θεια.

ü  Κατευθύνεται από μια συγκεκριμένη πολιτική παράταξη, είναι δηλαδή πολιτικά εξαρτημένος.

ü  Λειτουργεί κάτω από καθεστώς ανάγκης, απειλής, βίας και πολιτικής σκοπιμότητας.

ü  Αποπροσανατολίζει το λαό με προπαγάνδα και δημαγωγία, φανατίζει, προκαλώντας κοινωνικές αναταραχές και δυναμιτίζοντας το ήπιο πολι­τικό κλίμα.

ü  Είναι α-πολιτικός, με περιεχόμενο δηλαδή που δε θίγει τις αδικίες και τα σφάλματα των αρχών και δεν αποκαλύπτει τις αυθαιρεσίες τους.

ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ

Ορισμός.

Είναι η νοθευμένη, μη αληθινή πληροφόρηση του πολίτη, σε θέματα κοινού ενδιαφέροντος. Δεν πρόκειται για μια απλή αυθόρμητη ενέργεια επικοινωνίας μεταξύ πομπού και δέκτη, αλλά για μια ειδικά σχεδιασμένη μετάδοση μηνύμα­τος, με σκοπό την παραποίηση της αλήθειας και την παραπλάνηση της κοινής γνώμης.

Αίτια παραπληροφόρησης (από Πομπούς).

ü  Εξυπηρέτηση κομματικών συμφερόντων – φιλοδοξίες πολιτικών και έλλειψη ανάλογου ήθους από μέρους τους – στυγνός επαγγελματισμός χωρίς συναί­σθηση του λειτουργήματος που επιτελούν.

ü  Πολιτικός φανατισμός – κομματικός ρατσισμός – κοινωνικές προκαταλή­ψεις.

ü  Σε ολοκληρωτικά καθεστώτα, αλλά και σε κατ` όνο­μα δημοκρατίες, η ίδια η εξουσία επιδιώκει ν` αποστρέψει το ενδιαφέρον του κοινού απ` τα βασικά πολιτικοκοινωνικά θέματα σε άλλες κατευθύνσεις, ώστε να μην αφυπνίζεται ο λαός. Έτσι, πραγματοποιείται απόκρυψη στοιχεί­ων και παραπληροφόρηση.

ü  Εμπορευματοποίηση των ΜΜΕ – αναγωγή τους σε κερδοσκοπικές επιχειρή­σεις με προτεραιότητα το υλικό κέρδος και όχι την ποιότητα της πληροφό­ρησης.

ü  Ανώτεροι λόγοι ή λόγοι εθνικού-δημόσιου συμφέροντος «δικαιολογούν» την παραπληροφόρηση, προκειμένου ν` αποφευχθούν άλ­λες, περισσότερο αρνητικές συνέπειες (π.χ. πρόκληση πανικού).

ü  Κρίση αξιών – εποχή ηθικής ρευστότητας – έλλειψη ηθικών αναστολών.

ü  Έλλειψη παιδείας, εσωτερικό κενό, ανασφάλειες, συμπλέγματα, εγωκεντρι­κές τάσεις, επικράτηση ατομικιστικού πνεύματος-κρίση σχέσεων-αστικο­ποιημένες κοινωνίες – έλλειψη σεβασμού στο συνάνθρωπο.

Αίτια παραπληροφόρησης (από Δέκτες).

ü  Επικράτηση στείρας τεχνοκρατικής αντίληψης, θεοποίηση της τεχνολογίας. Στα πλαίσια της ηθικοπνευματικής κρίσης που επέρχεται, παρατηρείται έλ­λειψη ενδιαφέροντος για πολύπλευρη ενημέρωση. Μην έχοντας συγκροτη­μένη άποψη για τα τεκταινόμενα ο πολίτης, είναι πολύ ευκολότερο να πα­ραπληροφορηθεί.

ü  Στροφή στο χρήμα και την υπερκατανάλωση-αδιαφορία για τις πολιτικοκοινωνικές εξελίξεις.

ü  Συνθετότητα – πολυπλοκότητα σημερινών κοινωνιών. Πολλοί και αλληλοσυ­γκρουόμενοι οι ρόλοι που επιτελεί ο σύγχρονος άνθρωπος, πολλαπλά τα μηνύματα που χρειάζεται ν` αφομοιωθούν, γρήγοροι οι ρυθμοί εκτύλιξης των γεγονότων – ραγδαίες οι αλλαγές, υπεραυξημένες οι ανάγκες και οι απαιτήσεις. Επομένως, δεν υπάρχει ούτε ελεύθερος χρόνος αλλά ούτε διά­θεση, στις περισσότερες περιπτώσεις, για ενασχόληση του μέσου πολίτη με τα κοινά. Είναι σαφώς ευκολότερο να διαστρεβλωθεί γι` αυτόν η αλήθεια.

ü  Απουσία μελέτης – παράδοση του ατόμου στην εντυπωσιακή και «εύπεπτη πληροφόρηση» που δεν απαιτεί πνευματική κόπωση, βαθύ προβληματισμό και αναζήτηση της αλήθειας.

ü  Στο πλαίσιο του σημερινού βιομηχανοποιημένου τρόπου ζωής, ο άνθρωπος μετατρέπεται σε γρανάζι, της μηχανής, εγκλωβίζεται στην ειδίκευση, συρρι­κνώνοντας τα υπόλοιπα ενδιαφέροντα του και η παραπληροφόρηση είναι συχνό επακόλουθο αυτής του της μονομέρειας.

ü  Ιδεολογική σύγχυση της εποχής μας – κενό ιδεολογίας και απουσία νέων φι­λοσοφικών συστημάτων, νέων κοινωνικοπολιτικών τάσεων κ.λπ. Όλα αυτά απευαισθητοποιούν το σύγχρονο πολίτη και γίνεται πιο επιρρεπής στην πα­ραπληροφόρηση, γιατί δεν έχει το απαιτούμενο ιδεολογικό υπόβαθρο.

ü  Ζωτικά προβλήματα που εξακολουθούν να υπάρχουν ακόμη και σήμερα, όπως η ανεργία, οι αδικίες, οι ανισότητες σε συνδυασμό με την επιτηδειότητα ορισμένων πολιτικών ηγετών, οι οποίοι διαπνεόμενοι από ψηφοθηρικό πνεύμα τροφοδοτούν τους πολίτες-θύματα αυτών των καταστάσεων με φρούδες ελπίδες ικανοποίησης των αιτημάτων τους, παρασύρουν πολλούς στην παραπληροφόρηση.

ü  Χρησιμοποιούνται συνήθως έντεχνοι – ύπουλοι μηχανισμοί (π.χ. ωραιοποίηση. πλύση εγκεφάλου κ.λπ.) οπότε είναι πιο εύκολο να παρασυρθεί ο κό­σμος.

Συνέπειες παραπληροφόρησης.

ü  Οι παραπληροφορημένοι πολίτες βλέπουν τα πράγματα μονοδιάστατα και γίνονται θύματα φανατισμού, χειραγώγησης και αποπροσανατολισμού. Στερούνται λοιπόν τη δυνατότητα να εμβαθύνουν στα πράγματα και να διαμορφώσουν μια οργανωμένη αντίληψη για τον κόσμο.

ü  Περιορίζεται, η κριτική σκέψη και δεν είναι σε θέση να αμφι­βάλλουν γόνιμα ή ν’ αμφισβητούν.

ü  Οι πολίτες αυτοί ουσιαστικά δεν είναι σε θέση να ασκήσουν αποτελεσμα­τικό έλεγχο στους ηγέτες άρα και να συνειδητοποιήσουν τις όποιες ατα­σθαλίες ή παραβιάσεις αυτών.

ü  Την ίδια στιγμή, όταν η παραπληροφόρηση προέρχεται από φορείς της αντιπολίτευσης, τότε οι παραπληροφορημένοι πολίτες δεν είναι σε θέση να εκτιμήσουν το έργο των κυβερνώντων όσο σπουδαίο κι αν είναι και συχνά τους παρεμποδίζουν ως προς την ολοκλή­ρωση του.

ü  Στα δημοκρατικά πολιτεύματα οι πολίτες πρέπει να είναι έγκυρα και έγκαιρα πληροφορημένοι, ώστε να διεκδικούν τα δικαιώματα τους εφόσον τα γνωρίζουν, να υλοποιούν τις υποχρεώσεις τους και να συμμετέχουν αποτελεσματικά στα κοινά. Αντίθετα πολίτες παραπληροφορημένοι είναι πολίτες-θύματα του λαϊκισμού και της δημαγωγίας, πολί­τες χωρίς ουσιαστική πολιτική γνώση, που μπορεί να γίνουν άθυρμα στα χέρια επιτήδειων πολιτικών που προωθούν τον τυφλό κομματισμό σε βά­ρος τους.

ü  Ακόμη και στη βία ή το έγκλημα μπορεί να καταλήξουν πολίτες λόγω της παραπληροφόρησης, γιατί καθώς δεν έχουν σαφή αντίληψη των πραγμάτων, καταλήγουν συχνά σε ακρότητες. Μπορεί να υποδουλωθούν ακόμη και σε ρατσιστικές αντιλήψεις, να γίνουν θύματα του ρατσισμού και της όποιας προπαγάνδας, να οδηγηθούν σε συγκρούσεις ακόμη και σε πολέμους, εφό­σον δε γνωρίζουν την αλήθεια και παρασύρονται.

ü  Όταν σε μια κοινωνία ευδοκιμεί η παραπληροφόρη­ση, η κοινή γνώμη αποπροσανατολίζεται, η δημοκρατία ναρκοθετείται και περιορίζονται ο σεβασμός προς το συνάνθρωπο και η πνευματική ελευθερία των πολιτών.

Τρόποι αντιμετώπισης.

ΜΜΕ:

ü  Σκοπός τους πρέπει να είναι η απρόσκοπτη ενημέρωση, ο σεβασμός στον πολίτη, η αντικειμενική πληροφόρηση, χωρίς τάσεις υπερδιόγκωσης και εντυπωσιασμού. Όταν οι λειτουργοί των ΜΜΕ προβούν σε αυτοανάλυση, τό­τε θα υλοποιηθεί ο στόχος τους και έτσι δε θα αποτελούν πια την ίδια ιδεο­λογία, αλλά θα είναι ατραποί ιδεολογίας, βήμα πραγματικής ελευθεροτυ­πίας, άρα δε θα παραπληροφορούν. Χρειάζεται επίσης διάκριση είδησης -σχολίου, απαλλαγή από προκαταλήψεις και φανατισμό, ήθος κι υπευθυνότη­τα απ’ τους δημοσιογράφους και τήρηση από μέρους τους του κώδικα επαγ­γελματικής δεοντολογίας.

Οικογένεια:

ü  Μετάγγιση αρχών και αξιών τέτοιων, ώστε οι νέοι να διαμορ­φώσουν έναν υγιή χαρακτήρα, που θα αποτρέπει στο μέλλον κάθε φαινόμε­νο παραπληροφόρησης.

ü  Έλεγχος από τους γονείς των μηνυμάτων που δέχεται το παιδί και ουσια­στική συζήτηση, για την αποκωδικοποίηση και επεξεργασία τους.

ü  Γενικότε­ρα, αντιμετώπιση της κρίσης του οικογενειακού θεσμού μέσα από τη γόνιμη επικοινωνία.

Σχολείο:

ü  Το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα χρειάζεται αναδιάρθρωση με προσανατολισμό ανθρωποκεντρικό. Τη στείρα αποστήθιση και συσσώρευση γνώσεων πρέπει να διαδεχθεί η ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας, ώστε από μικρή ηλικία ο νέος να εθίζεται στον προβληματισμό, ο οποίος συμβάλλει στην άμβλυνση της παραπληροφόρησης. Η σχολική κοινότητα οφείλει να καλλιεργεί την κοινωνική συνείδηση έναντι του ανταγωνισμού, που κατισχύει στις μέρες μας, με αφετηρία το γόνιμο διάλογο διδασκόντων-διδασκομένων.

Πολίτευμα – Κράτος:

ü  Μόνο σ’ ένα δημοκρατικό πολίτευμα μπορεί να υπάρ­ξουν ευσυνείδητοι πολίτες-επαγγελματίες. που θα διαπνέονται από υψηλές αρχές και θα βιώνουν το δημοκρατικό τρόπο ζωής.

ü  Η πολιτεία ακολουθώ­ντας τον κώδικα επαγγελματικής δεοντολογίας και αποτελώντας υπερκομ­ματικό όργανο ελέγχου, είναι σε θέση να ελαχιστοποιήσει τα κρούσματα παραπληροφόρησης από τα ΜΜΕ.

ü  Επίσης, αναγκαία είναι η αναβάθμιση του βιοτικού επιπέδου του λαού, ώστε κάθε πολίτης να μπορεί να προσεγ­γίσει πνευματικά αγαθά με τα οποία θα αντισταθεί σε κάθε μηχανισμό πα­ραπληροφόρησης.

ü  Οι πολιτικοί, τέλος, οφείλουν να λειτουργούν ως αντιπρό­σωποι του λαού και όχι ως φερέφωνα κομματικών σχηματισμών πρέπει να ασκούν το λειτούργημα τους με γνώμονα το κοινό καλό, γεγονός που ση­μαίνει περισσότερη αλήθεια και λιγότερο ψεύδος.

Πνευματική ηγεσία:

ü  Οφείλουν να στηλιτεύουν φαινόμενα παραπληροφόρησης και να μην αποστασιοποιούνται. Κυρίως δεν πρέπει να εξυπηρετούν συμφέρο­ντα, είτε πρόκειται για επιστήμονες (διαφημιστές, ιστορικοί, κοινωνιολόγοι) είτε για καλλιτέχνες.

ü  Στόχος τους είναι να παρουσιάζουν το «βασιλιά γυ­μνό», χωρίς τάσεις ωραιοποίησης.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ

Ορισμός.

Δημοσιογραφική δεοντολογία είναι το σύνολο των κανόνων που ρυθμίζουν τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να συμπεριφέρεται ένας δημοσιογράφος καθώς και οι μέθοδοι που επιτρέπονται κατά την άσκηση του επαγγελματικού του καθήκοντος.

Βασικές αρχές του ηθικού κώδικα των δημοσιογράφων.

Κοινωνική ευθύνη:

ü  ευαισθησία και ενεργός συμμετοχή για την ανάδειξη και επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων

ü  σεβασμός στους θεσμούς και στις αξίες και προώθηση συλλογικών προτύπων

ü  υπεύθυνη άσκηση των επαγγελματικών καθηκόντων

ü  υπεράσπιση της Αλήθειας, της Δικαιοσύνης, της Δημοκρατίας, της Ελευθερίας

ü  αντικειμενικός έλεγχος και τεκμηριωμένη κριτική στην πολιτική εξουσία

ü  αποκάλυψη της αδικίας, της παρανομίας και κάθε μορφής κοινωνικής σήψης αλλά και αποφυγή διόγκωσης των κοινωνικών προβλημάτων

ü  προβολή με παρρησία της γνώμης, έναντι οποιουδήποτε προσωπικού κόστους

ü  απόρριψη μεθόδων που διχάζουν και φανατίζουν το λαό

ü  στηλίτευση της παραπληροφόρησης

ü  αποκάλυψη φαινομένων δημαγωγίας και κάθε μορφής λαϊκισμού.

Επαγγελματική ακεραιότητα:

ü  άρτια επαγγελματική κατάρτιση

ü  γενικότερη μόρφωση

ü  εγκυρότητα  στην πληροφόρηση (διασταύρωση πληροφοριών)

ü  αποφυγή παραπληροφόρησης

ü  καλλιέργεια στο κοινό της κριτικής προσέγγισης της κοινωνικής πραγματικότητας

ü  ικανότητα πειθούς και άριστη γνώση τόσο της μητρικής όσο και άλλων γλωσσών

ü  συναίσθηση του παιδαγωγικού τους ρόλου, λόγω της δύναμης των ΜΜΕ στην κοινωνία

ü  ανιδιοτέλεια, πνεύμα συνεργασίας και ομαδικότητας, έλλειψη βεντετισμού, καριερισμού και τυχοδιωκτισμού

ü  αδωροληψία. ηθικότητα, εντιμότητα, ειλικρίνεια, πνεύμα δικαιοσύνης, επαγγελματική ευσυνειδησία και εχεμύθεια

ü  απόσταση από οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα.

Σεβασμός της ιδιωτικής ζωής και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου:

ü  διακριτικότητα

ü  αποκαλύψεις θεμάτων που αφορούν το δημόσιο συμφέρον κι όχι την προσωπική ζωή

ü  αποφυγή αποπροσανατολισμού, σκανδαλοθηρίας, λασπολογίας, σπίλωσης της προσωπικής ζωής. δυσφήμισης, ρυπαρογραφίας (κίτρινος Τύπος ), προκειμένου να αυξηθεί η ακροαματικότητα / θεαματικότητα

ü  σεβασμός του απόρρητου της ιδιωτικής ζωής επώνυμων και ανώνυμων (συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα του ανθρώπου)

ü  συμπόνια και αρωγή  στον πόνο,  στη  δυστυχία και στις ιδιαίτερες στιγμές των ανθρώπων κι όχι κοινοποίηση και εκμετάλλευση τους για ικανοποίηση της αδηφάφου περιέργειας του κοινού.

Σεβασμός του δημόσιου συμφέροντος. Αυτό επιτυγχάνεται με την:

ü  έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωση του κοινού

ü  διατήρηση άγρυπνης της κοινωνικής συνείδησης

ü  γνώση των προβλημάτων που απασχολούν το λαό και συστράτευση στην επίλυση τους

ü  πρόταξη του δημόσιου έναντι του ατομικού συμφέροντος

ü  αποφυγή δημιουργίας και εξυπηρέτησης διαπλεκομένων συμφερόντων

ü  καταγγελία φαινομένων ηθικής διαφθοράς δημόσιων λειτουργών

ü  αποκάλυψη κατασπατάλησης του δημόσιου χρήματος και συμβάσεων που βλάπτουν το δημόσιο συμφέρον.

ü  δημιουργία προϋποθέσεων για δυνατότητα πρόσβασης τον κοινού στα ΜΜΕ.

ü  δημοκρατική και ελεύθερη λειτουργία των ΜΜΕ

ü  ανεξαρτησία από κάθε είδους κέντρα εξουσίας και εξυπηρέτησης συμφερόντων

ü  οργάνωση συζητήσεων με συμμετοχή εκπροσώπων των κοινωνικών φορέων

ü  συνεχής  επικοινωνία του  δημοσιογράφου  με το κοινό και δημοσιοποίηση των προβλημάτων, των θέσεων και των απόψεων του (αμφίδρομη επικοινωνία Τύπου-κοινού).

Τι πρέπει να γίνει.

Για την εφαρμογή του κώδικα δημοσιογραφικής δεοντολογίας πρέπει:

Οι δημοσιογράφοι:

ü  να αντιληφθούν ότι την ευθύνη για την εφαρμογή του Κ.Δ.Δ. έχουν οι ίδιοι, όταν:

Ø πιστεύουν σ΄ αυτό που κάνουν

Ø σέβονται τη δουλειά τους

Ø εμπεδώσουν ότι η ποιότητα και η εγκυρότητα της ενημέρωσης είναι καθήκον αλλά και συμφέρον τους.

Το ΕΣΡ:

ü  να συντάξει και να δημοσιοποιήσει τους βασικούς άξονες του κώδικα δημοσιογραφικής δεοντολογίας

ü  να εντείνει την εποπτεία της ραδιοτηλεοπτικής αγοράς στην Κοινωνία της Πληροφορίας.

Οι επιχειρήσεις ενημέρωσης να:

ü  αναλάβουν τις ευθύνες τους απέναντι στην κοινή γνώμη

ü  μην αντιμετωπίζουν τους δημοσιογράφους ως αναλώσιμο είδος μερικών χρήσεων

ü  μην εκμεταλλεύονται την ανεργία των νέων που θέλουν να ασχοληθούνε το δημοσιογραφικό επάγγελμα.

Η πολιτεία να:

ü  μεριμνήσει για τη διασφάλιση των εργασιακών σχέσεων των δημοσιογράφων, έτσι ώστε απρόσκοπτα να ασκούν το έργο τους

ü  επιβάλει αυστηρές κυρώσεις, όταν παραβιάζονται βασικές αρχές της ελευθερίας των πολιτών και τα ατομικά τους δικαιώματα

ü  πάρει   μέτρα   για   την   καταπολέμηση   των   διαπλεκόμενων συμφερόντων(αλληλεξαρτώμενα συμφέροντα μεταξύ πολιτικών και επιχειρηματιών του χώρου των ΜΜΕ)

ü  επιδιώξει τη πολυφωνία και την ελεύθερη έκφραση, μέσα από τα ΜΜΕ

ü  διασφαλίσει τα δικαιώματα των πολιτών και τη συνοχή μιας δημοκρατικής κοινωνίας

ü  δημιουργήσει κανόνες που θα επιτρέπουν και θα ενθαρρύνουν τις επιχειρηματικές δράσεις με τα νέα μέσα

ü  απελευθερώσει και αναδιαρθρώσει τους μηχανισμούς ελέγχου της αγοράς.

Οι πολίτες:

ü  να αποκτήσουν πολιτική συνείδηση

ü  κριτική σκέψη

ü  ενδιαφέρον για ουσιαστική ενημέρωση.

ΔΕΛΤΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Αρνητικά χαρακτηριστικά των δελτίων ειδήσεων.

ü  Αδικαιολόγητα μεγάλη η διάρκεια τους με πολλά μάλιστα ανούσια θέματα(απομάκρυνση του κόσμου από τα σοβαρά ζητήματα).

ü  Διακόπτονται από πολλές διαφημίσεις. Τελικά, το δελτίο ειδήσεων μετατρέπεται σε μία εκπομπή, όπως πολλές άλλες, στις οποίες σημασία έχει το κέρδος (ιδιαίτερα σε ιδιω­τικά κανάλια και σταθμούς). Έχουμε πλέον την εμπορευματοποίη­ση του δελτίου ειδήσεων.

ü  Στο όνομα του κέρδους επιλέγονται θέματα που «πουλάνε», όπως αυτά που σχετίζονται με την ιδιω­τική ζωή καλλιτεχνών ή πολιτικών (σκανδαλοθηρία) ή εκείνα που προβάλ­λουν δυσάρεστες στιγμές ή τον πόνο προσώπων – οικογενειών και αποβλέ­πουν στη συγκίνηση του δέκτη, τη διέγερση του συναισθήματος κ.λπ. (εμπο­ρευματοποίηση ανθρώπινου πόνου). Θυμίζουν, επομένως, τα σύγχρονα δελ­τία ειδήσεων τα γνωστά τηλεριάλιτι που κάθε άλλο παρά τιμούν το δεχτή, την αισθητική και την παιδεία του.

ü  Τα δελτία ειδήσεων, ιδιαίτερα από την τηλεόραση, χάνουν σήμερα τη σοβα­ρότητα τους, μετατρέπονται σε άλλου τύπου εκπομπές, δε θυμίζουν το λα­κωνικό, ουσιαστικό 15άλεπτο ή 20άλεπτο που αποσκοπεί στην πληροφόρηση του πολίτη όσον αφορά στα βασικά ζητήματα της ελληνικής και διεθνούς επικαιρότητας.

ü  Το ασταμάτητο κυνήγι της είδησης (ειδησεοθηρία), με στόχο την αποκλειστι­κότητα ή την πρωτιά, οδηγεί σε υπερπληροφόρηση των πολιτών, και το κυριό­τερο, στον καταιγισμό των πολιτών με μηνύματα ανούσια, δευτερεύουσας σημασίας.

ü  Οι ειδήσεις δεν ελέγχονται επαρκώς ή παραμένουν ανεξακρίβωτες, με αποτέλεσμα σε αρκετές περιπτώσεις ο πολίτης να παραπληροφορείται.

ü  Δραματοποίηση των γεγο­νότων βίας σε επίπεδο ειδησεογραφίας και η παρουσίαση του εγκλήματος με ωμό τρόπο για λόγους εντυπωσιασμού και τηλεθέασης.

ü  Στα κρατικά κανάλια (αλλά ως ένα βαθμό και στα ιδιωτικά) δίνεται το ειδησεογραφικό δελτίο με στίγμα υπέρ του κυβερνώντος κόμματος, ενώ το δελτίο ειδήσεων πρέπει να είναι αντικειμενικό και ακομμάτιστο.

ü  Γενικότερα, παρατηρείται συχνά το φαινόμενο της διαπλοκής της είδησης με το σχόλιο.

ü  Το φαινόμενο των «παραθύρων», τέλος, που είναι δημιούργημα του σημερι­νού δελτίου ειδήσεων, προσβάλλει την ίδια τη διαδικασία του υγιούς διαλό­γου. Οι φιλοξενούμενοι μιλούν όλοι μαζί, χωρίς ν’ ακούει ο ένας τον άλλον ενώ πραγματοποιούνται συγκρούσεις και διαξιφισμοί που μπορεί να καταλήγουν και σε ύβρεις δίνοντας ιδιαίτερα αρνητικό παράδειγ­μα στους δέκτες.

Πως πρέπει να είναι το δελτίο ειδήσεων.

ü  Να είναι σοβαρό με σαφήνεια, ακρίβεια, συντομία, λακωνικότητα.

ü  Να παρουσιάζει εμφανώς διαχωρισμένη την είδηση από το σχόλιο.

ü  Παρουσιαστές με παιδεία, γνώση της γλώσσας, απαλλαγμένοι από προκαταλήψεις και φανατισμό, να τη­ρούν τον κώδικα επαγγελματικής δεοντολογίας δίχως να εξυπηρετούν οικο­νομικά ή πολιτικά συμφέροντα.

ü  Αποφυγή σκανδαλοθηρίας.

ü  Διαχωρισμός κριτικής απ` το κουτσομπολιό.

ü  Να υπηρετούν το διάλογο και την πολυφωνία.

ü  Να προβαίνουν σε έγκυρη αλλά και έγκαιρη ενημέρωση, γιατί οι εξελίξεις είναι ραγδαίες.

ü  Να φωτίζεται η είδηση ολόπλευρα και όχι μόνον ορισμένες πτυχές της.

ü  Να προβάλλονται και οι δημιουργικοί άνθρωποι, οι διακεκριμένοι πνευματι­κά και οικονομικά (όχι μόνο οι δεύτεροι), οι άνθρωποι με ήθος, οι πνευματι­κοί ηγέτες της κοινωνίας και όχι οι χαμηλού επιπέδου ηθοποιοί – τραγουδι­στές ή κάποιοι κοινοί εγκληματίες του ποινικού δικαίου.

ü  Να γίνεται εύστοχη ιεράρχηση των ειδήσεων ανάλογα με τα «αστέρια της είδησης» και να μην υπερτονίζονται ασήμαντα ζητήματα που απομακρύνουν το κοινό από τα «καυτά» θέματα της επικαιρότητας και τους ουσια­στικούς προβληματισμούς που θα έπρεπε να έχει.

ü  Να είναι στυλοβάτης της ελεύθερης – αντικειμε­νικής ενημέρωσης, να συμβάλλει στην εδραίωση της υγιούς πλουραλιστικής δημοκρατίας και να συντελεί στην πληροφόρηση και την αφύπνιση του κοι­νού, ώστε οι πολίτες ν` αναπτύσσουν την κριτική και τον προβληματισμό τους πάνω στα σοβαρά θέματα της επικαιρότητας, να διαμορφώ­νουν άποψη και να συμμετέχουν αποτελεσματικά στο κοινωνικοπολιτικό γί­γνεσθαι.

ü  Η υπενθύμιση στους πολίτες των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων τους, με στόχο τη συνετή διεκδίκηση των πρώτων και τη συνεπή υλοποίηση των δεύτερων, είναι επίσης χρέος των συντακτών του δελτίου ειδήσεων, εφόσον η κατάλληλη ενημέρωση του πολίτη συνδέεται και μ` αυτό.

ü  Ακόμη, ο έλεγ­χος των πολιτικών ηγετών και η στηλίτευση των οποιωνδήποτε ατασθαλιών και παραβιάσεων καθώς και η άμεση λήψη μέτρων απ` τους αρμόδιους για την καταπολέμηση σοβαρών προβλημάτων μπορεί να είναι τα άμεσα θετικά αποτελέσματα ενός σοβαρού και αξιόλογου δελτίου, στο πλαίσιο του οποί­ου ο δημοσιογράφος θέτει εύστοχα ερωτήματα, «πιέζει» τους πολιτικούς όλων των παρατάξεων και διεκδικεί εξ ονόματος των πολιτών και για το καλό όλων.

ü  Ως προς την ιεράρχηση των ειδήσεων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα γνωστά «αστέρια της είδησης»: εκρηκτι­κότητα, επικαιρότητα, εγγύτητα, εκκρεμότητα, συγκίνηση, συνέπειες, σπου­δαιότητα, σπανιότητα.

Με ποια κριτήρια ιεραρχούνται οι ειδήσεις στα Μ.Μ.Ε.

ü  Πρώτο κριτήριο στην επιλογή των ειδήσεων είναι δυστυχώς η μεγαλύτερη δυνατή τηλεθέαση.

ü  Στόχος γίνεται η εξυπηρέτηση οικονομικών συμφερόντων (εμπορευματο­ποίηση των ΜΜΕ) αλλά και πολιτικών σκοπιμοτήτων. Στην εποχή της κρίσης των αξιών και της ηθικής χαλάρωσης, όπως συνηθί­ζουμε να χαρακτηρίζουμε την εποχή μας, δεν προάγεται ο σεβασμός στους δέκτες απ` τους ανθρώπους των ΜΜΕ.

ü  Η προσωπική ζωή ή η επαγγελματική δράση εμπορικών καθαρά καλλιτε­χνών, τα σχόλια και τα κουτσομπολιά γι’ αυτούς, καθώς και τα θέματα μό­δας είναι πρώτης προτεραιότητας στα δελτία των ειδήσεων. Άλλωστε ζούμε στην εποχή της διαφήμισης και της υπερκατανάλωσης. Στα δελτία των ειδήσεων αφιερώνεται σχεδόν ίσος χρόνος πλέον και στις διαφημίσεις (εμπορευματοποίηση του ίδιου του δελτίου ειδήσεων).

ü  Συχνά προβάλλονται απ’ τα δελτία ειδήσεων γεγονότα βίας με ωμό τρόπο.

ü  Γνωστοποιούνται δακρύβρεχτες ανθρώπινες ιστορίες που συγκινούν τους δέκτες προκαλώντας τον οίκτο τους.

Ποιους κίνδυνους εγκυμονεί για τους πολίτες.

ü  Αλλοίωση του ίδιου του δελτίου ειδήσεων.

ü  Παραπληροφόρηση και αποπροσανατολισμός του κόσμου απ` τα βασικά θέματα.

ü  Παρέχεται μια κακής ποιότητας κουλτούρα στο κοινό, η οποία υποβαθμίζει το μορφωτικό του επίπεδο.

ü  Μπορεί να πέσουν θύματα προπαγάνδας, να μαζοποιηθούν και να χάσουν την πνευματική τους ελευθερία.

ü  Απειλείται η ίδια η δημοκρατία, γιατί το δελτίο ειδήσεων που υπηρετεί θεωρητικά την ελευθερία γνώμης και έκφρασης του πολίτη, μετα­τρέπεται σε μία εκπομπή κουτσομπολίστικη, τις πε­ρισσότερες φορές, με αρκετές διαφημίσεις κ.λπ., αντί να είναι μια ευσύνο­πτη ανακοίνωση των γεγονότων της ημέρας εθνικών και παγκόσμιων σε συνδυασμό με κάποια κριτική ή ανάλυση από φερέγγυους ανθρώπους όλων των πλευρών.

ü  Προωθείται ως αξία ζωής το χρήμα και θεωρούνται, ως επιτυχημένοι οι άν­θρωποι που είναι πλούσιοι και διάσημοι, ενώ τελικά τα ευτελούς σημασίας θέματα προηγούνται των σημαντικών.

ü  Ακόμη, εάν κάποια γεγονότα – ειδή­σεις κ.λπ. είναι άκρως σημαντικά, υπερπροβάλλονται, σε σημείο ώστε να κουράζουν τους δέκτες, οι οποίοι «εθίζονται» στο ίδιο το γεγονός, με απο­τέλεσμα είτε να το μυθοποιούν είτε να το απαξιώνουν, θεωρώντας το μέρος της καθημερινότητας κ.λπ. (π.χ.  τρομοκρατία στην Ελλάδα).