Στεφάνου Γρηγόρης

φιλολογία + διδασκαλία.

γλώσσα,αναλφαβητισμός,διάλογος

ΓΛΩΣΣΑ

Η σημασία της.

ü Συνιστά στοιχείο της πνευματικής συγκρότησης του ανθρώπου

Ø η σκέψη και η γλώσσα είναι
αλληλένδετες, εκφράζουν το επίπεδο της πνευματικής κατάστασης του ατόμου.

Ø είναι φορέας ιδεών και πεποιθήσεων.

Ø παρέχει τη δυνατότητα ικανοποίησης της φιλομάθειας του, η μελέτη της γλώσσας διευρύνει τους γνωστικούς ορί­ζοντες του.

Ø η βαθιά γνώση και ο χειρισμός της βοηθά το άτομο να αντιλαμβάνε­ται, αλλά και να εκφράζει έννοιες, στοχασμούς.

Ø συμβάλλει στην άνοδο του μορφωτικού επι­πέδου των ατόμων, γιατί διευρύνει τους πνευματικούς τους ορίζοντες με την ανάλυση των γλωσσικών κανόνων, που συνιστούν άσκηση των νοητικών λειτουργιών.

Ø μπορούν να εμβαθύνουν στο περιεχόμενο των λογοτεχνικών κειμέ­νων.

Ø καθίστανται ικανά να εκφράζονται με σαφήνεια, ακριβολογία και λι­τότητα, αποφεύγοντας τους ανούσιους πλατειασμούς και τις περιττές αναφορές.

Ø αναπτύσσουν τη συλλογιστική τους ικανότητα και τη δυνατότητα τους να επιχειρηματολογούν με ευκρίνεια και πειθώ.

ü Σημαντικός ο ρόλος της στην πολιτική ζωή

Ø με τη γλώσσα οι άνθρωποι εκθέτουν τις ιδεολογικές τους θέσεις, ανταλλάσσουν πολιτικές απόψεις, επιχειρηματολογούν, συναινούν σε πολιτικά ζητήματα ή διαφοροποιούνται.

Ø με την ορθή χρήση της οι πολίτες διατυπώνουν τις απόψεις τους με την αναγκαία ευκρίνεια και πειθώ.

Ø η βαθιά γνώση της βοηθά στην αποκάλυψη της δη­μαγωγικής πολιτικής και της λαϊκιστικής ρητορείας, που χρησιμο­ποιεί τη γλώσσα ως μέσο χειραγώγησης και εξαπάτη­σης των πολιτών.

ü Στο πλαίσιο της κοινωνικής ζωής

Ø η διαδικασία κοινωνικοποίησης των ατόμων στηρίζεται στη γλώσ­σα. Όσο πιο πλούσια σε περιεχόμενο, έκφραση σκέψεων, συναι­σθημάτων είναι μια γλώσσα, ανάλογη είναι και η ποιότητα της κοινωνικοποίησης.

Ø αποτελεί μέσο επικοινωνίας και ανταλλαγής πληροφοριών και από­ψεων.

Ø με το διάλογο τα άτομα προσεγγίζουν το ένα το άλλο, κατανοούν τις αντιτιθέμενες απόψεις τους και μπορούν να συνθέσουν τις αντιθέσεις τους. Έτσι, συνεννοούνται και επιλύουν τις διαφορές τους.

Ø η γλώσσα αποτελεί για την κάθε κοινότητα βασικό ενοποιητικό στοι­χείο. Είναι ένας από τους σημαντικότερους δεσμούς που ενώνει τα μέλη της κοινωνικής ομάδας.

ü Η γλώσσα συνιστά σημαντικό στοιχείο της πολιτιστικής και εθνικής ταυτότητας ενός λαού:

Ø μέσω αυτής (γραπτός και προφορικός λόγος) διασώζεται η πολιτιστι­κή κληρονομιά τα γράμματα, τα ήθη, έθιμα, η λαϊκή δημιουργία μέσο της γλώσσας μεταδίδεται από γενιά σε γενιά. Βοηθά, έτσι, ένα λαό να συνειδητοποιήσουν την πολιτιστική και εθνική τους ταυτό­τητα και αποτελεί θεσμό συνοχής ενός έθνους.

Ø η γλώσσα είναι το βασικό «όχημα» μεταφοράς της συλλογικής μνή­μης, της ιστορικής και της  πολιτιστικής. Η γλώσσα συνιστά σημαντικό στοιχείο της πολιτιστικής και εθνικής ταυτότητας ενός λαού.

ü Ως μέσο έκφρασης συναισθημάτων ευνοεί την ψυχική επαφή και τη βαθύτερη επικοινωνία των ανθρώπων, γιατί:

Ø δεν εξαντλείται στην απλή μετάδοση πληροφοριών, αλλά είναι φορέας συναισθημάτων και αξιών των ατόμων ή των κοινωνικών ομάδων.

Ø αποτελεί το κύριο μέσο με το οποίο οι άνθρωποι εξωτερικεύουν τις σκέψεις ή επιθυμίες τους και εκδηλώνουν τη συμπαράσταση, τη χαρά, τη λύπη και άλλα προσωπικά συναισθήματα.

ü Ο τρόπος χρήσης του γλωσσικού κώδικα επικοινωνίας αποκαλύπτει πτυχές της προσωπικότητας του ατόμου:

Ø η συγκινησιακή / συνυποδηλωτική χρήση της γλώσσας επιμαρτυρεί τη συναισθηματική φόρτιση του πομπού.

Ø η αναφορική / λογική (δηλωτική) χροιά καταδεικνύει την ορθολογική προσέγγιση των πραγμάτων.

Ø η εικονοποιία αναδεικνύει τη δημιουργική λειτουργία της φαντασίας.

ü Σημαντική η συμβολή της στη διεθνή ζωή. Με τη γλωσσομάθεια:

Ø διευκολύνεται η απρόσκοπτη επικοινωνία των λαών. Αίρονται, έτσι, ορισμένες τεχνητές αντιθέσεις ή διαφορές μέσω της συνεννόησης και της αλληλοκατανόησης.

Ø υλοποιείται κάθε μορφή συνεργασίας σε όλα τα επίπεδα της οικονο­μικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής.

Αίτια κρίσης της γλώσσας.

ü Η γενικότερη κρίση και δυσλειτουργία της παιδείας:

Ø ο τεχνοκρατικός, εξειδικευτικός της χαρακτήρας δε συμβάλ­λει στην ευρύτερη πνευματική καλλιέργεια, συστατικό στοιχείο της οποίας είναι η άρτια γλωσσική κατάρτιση και η συνακόλουθη ορθή χρήση του λόγου.

Ø η κακή οργάνωση της γλωσσικής διδασκαλίας έχει ως συνέπεια ο μαθητής να μην κατανοεί γλωσσικά  στοιχεία ούτε να αφομοιώνει το γλωσσικό πλούτο των λογοτεχνικών κειμένων.

ü Τα ΜΜΕ και κυρίως η τηλεόραση, στα οποία κυριαρχούν:

Ø η υποχώρηση του λόγου έναντι του ήχου και της εικόνας, που πε­ριορίζουν το λεξιλογικό πλούτο.

Ø τα χαμηλής ποιότητας προγράμματα, που δεν εμπεριέχουν πλούσιο λόγο, ούτε αναδεικνύουν ευρύτερα πνευματικά ενδιαφέροντα.

Ø η διαφήμιση με τη συνθηματική χρήση της γλώσσας, το πλήθος των ξενικών στοιχείων, την ασυνταξία, τους κακόσχημους νεολογισμούς κ.λ.π

Ø η «υπερκατανάλωση» τηλεοπτικού θεάματος περιορίζει την αν­θρώπινη επικοινωνία, την ανάγνωση βιβλίων.

ü Οι αξίες του συγχρόνου ανθρώπου, κυρίαρχο στοιχείο συνιστά η ταύτιση του «έχειν» με το «είναι».

ü Η επιδίωξη του υλικού ευδαιμονισμού συνεπάγεται την έλλειψη του ελεύθερου χρόνου και της διάθεσης για γνήσια ψυχαγωγία (π.χ. βιβλίο), που προϋποθέτει πνευματικό μόχθο.

ü Η ποιότητα των ανθρωπίνων σχέσεων:

Ø οι σχέσεις είναι τυπικές και συμβατικές ή απλώς «οικονομικές», συνιστούν μια απρόσω­πη επικοινωνία που εξυπηρετεί μόνο τις αναγκαίες συναλλαγές.

Ø η φτω­χή σε συναισθήματα επικοινωνία εκφράζεται με λεξιλογική πενία.

ü Η πολιτική ζωή:

Ø οι λαϊκίστικες, δημαγωγικές, συνθηματικές εκφράσεις, η «ξύλινη» γλώσσα που δεν παράγει προβληματισμούς, αντίθετα ανα­παράγει το δογματισμό.

Ø η απουσία πολιτικού προβληματισμού δεν καλλιεργεί την έφεση για ανάγνωση πολιτικών κειμένων και βιβλίων.

ü Η τεχνολογική εξέλιξη και η επίδραση των αναπτυγμένων χωρών, κυ­ρίως σε μια εποχή παγκοσμιοποίησης έχουν ως συνέπειες:

Ø την επιβολή της ξενόγλωσσης ορολογίας για τα εισαγόμενα τεχνολο­γικά επιτεύγματα, μερικά από τα οποία δύσκολα αποδίδονται στην ελληνική γλώσσα.

Ø την εισβολή πολλών ξενικών γλωσσικών στοιχείων (από τα ΜΜΕ, τη διεθνική τέχνη, όπως είναι η μουσική, ο κινηματογράφος κ.λ.π.) που χρησιμοποιούνται μάλιστα στην καθημερινή επικοινωνία.

Πώς μπορεί να καλλιεργηθεί μια άρτια γλωσσικά έκφραση των νέων.

ü Η οικογένεια να:

Ø παρέχει τα κατάλληλα πνευματικά ερεθίσματα στα νεαρά μέλη της, γεγονός που θα διαδραματίσει  καθοριστικό ρόλο τις επιλογές τους.

Ø ασκεί ορθή γλωσσική αγωγή, κυρίως μέσα από τον ορθό λόγο της καθημερινής επικοινωνίας και το διάλογο.

Ø καλλιεργεί την αγάπη για το βιβλίο και όχι απλώς τη χρησιμοθηρι­κή αντίληψη που οδηγεί στην επαγγελματική αποκατάσταση.

ü Η εκπαίδευση οφείλει να:

Ø καταστήσει γνωστή τη γλώσσα σε όλη την ιστορική της διαδρομή και να αναδείξει με ελκυστικό και προσιτό τρόπο το λεξιλογικό της πλούτο.

Ø αναβαθμίσει τα γλωσσικά μαθήματα και να επιδιώξει την ορθή δι­δασκαλία της γλώσσας χωρίς πνεύμα σχολαστικισμού ή τυπολα­τρίας, αλλά με σύγχρονους τρόπους και με συγγράμματα ανανεωμένα.

Ø δημιουργήσει ένα πνευματικό περιβάλλον που θα ευνοεί την πνευ­ματική αναζήτηση και το διάλογο.

ü Η πολιτεία πρέπει να:

Ø εμπλουτίσει τις βιβλιοθήκες με νέα βιβλία, ικανά να προσελκύσουν ένα μεγάλο μέρος των πολιτών και να καλλιεργήσουν τη φιλαναγνωστική διάθεση της ευρύτερης κοινωνίας.

Ø μεριμνήσει για την καταπολέμηση του αναλφαβητισμού μέσα από ειδικά προγράμματα, όπως αυτά της λαϊκής επιμόρφωσης, των ανοιχτών πανεπιστημίων κ.λ.π.

ü Τα ΜΜΕ επιβάλλεται να:

Ø χρησιμοποιούν ορθά τη γλώσσα στη διαδικασία σύνταξης των κει­μένων και στη μετάδοση ειδήσεων. Να αποφεύγουν τον εντυπωσιοθηρικό λόγο, τις εξεζητημένες ή λαϊκίστικες εκφράσεις που λειτουργούν παραμορφωτικά στο περιεχόμενο της γλώσσας.

Ø συμπεριλάβουν στο πρόγραμμα τους ειδικές εκπομπές, σχετικές με τη γλώσσα, μεταξύ αυτών και εκείνες που συνδυάζουν τη γλωσσική άσκηση με την ψυχαγωγία.

Ø περιορίσουν τις ξενόγλωσσες τηλεοπτικές σειρές ή να τις μετα­γλωττίσουν.

Ø αναβαθμίσουν, γενικότερα, τα προγράμματα τους, ώστε να ανα­δεικνύουν πνευματικά ενδιαφέροντα και να συμβάλουν στην πνευματική καλλιέργεια του δέκτη.

ü Οι πνευματικοί άνθρωποι, ως φορείς πνευματικής ακτινοβολίας, οφεί­λουν να:

Ø παρέχουν πνευματικά ερεθίσματα, απαλλαγμένοι από το πνεύμα του ελιτισμού και του αναχωρητισμού.

Ø αναλάβουν πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της γλωσσικής έκφρα­σης του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου είτε μέσω του εκπαιδευτι­κού συστήματος είτε με άλλους πνευματικούς θεσμούς.

ü Το άτομο πρέπει να:

Ø συνειδητοποιήσει την αξία της γλώσσας για την ορθή έκφραση σκέψεων και συναισθημάτων και τη διατήρηση της εθνικής ταυτό­τητας. Μέσω της αυτομόρφωσης και της αξιοποίησης του ελεύθε­ρου χρόνου για ανάγνωση βιβλίων μπορεί να βελτιώσει σε σημα­ντικό βαθμό τη γλωσσική του κατάρτιση.

Ø προβεί σε νέα ιεράρχηση αξιών σύμφωνα με την οποία η πνευματική καλλιέργεια θα αποτελεί μείζονα προτεραιότητα του.

Το γλωσσικό ιδίωμα των νέων.

Χαρακτηριστικά:

ü Φτωχό και επηρεασμένο από τις ξένες γλώσσες λεξιλόγιο, πολλές στερεότυπες εκφράσεις, ασυνταξίες, συνοπτική ή και συνθηματική εκφορά, νεολογισμοί, σημασιολογικές αποκλίσεις.

Αίτια.

ü Η διγλωσσία καταδυνάστευσε για εκατόν πε­νήντα χρόνια τον ελληνικό λαό.

Ø Η επιβολή της καθαρεύουσας ως επίσημης γλώσσας του κράτους δημιούργησε γλωσσικό χάος.

ü Στην εποχή μας κύρια πηγή πληροφόρησης θεωρείται η εικόνα.

Ø Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και η διαφήμιση περιορίζουν το ρόλο της γλωσσικής επικοινω­νίας.

ü Οι έφηβοι ρέπουν προς την ξενομανία.

Ø Υιοθετούν με μεγάλη ευκολία ξένα πρότυπα ζωής και κατ` επέκταση χρησιμοποιούν και ξέ­νες λέξεις αντί των αντίστοιχων ελληνικών.

ü Οι σημερινοί νέοι επιδιώκουν να διαφοροποιη­θούν από τους ενηλίκους με κάθε τρόπο.

Ø Χρησιμοποιούν, ανάμεσα στ` άλλα και τη γλώσ­σα, για να ξεχωρίσουν.

ü Η νεολαία της εποχής μας αποφεύγει την ανά­γνωση βιβλίων και εφημερίδων.

Ø Δεν πλουτίζουν το λεξιλόγιο τους ούτε βιώ­νουν την ελληνική γλώσσα σ` όλο της το φά­σμα.

Συνέπειες.

ü Η αποδιοργάνωση της γλώσσας δεν επιτρέπει τη σαφή διατύπωση σκέψεων και συναισθημά­των.

ü Παρεμποδίζεται η επικοινωνία. Δημιουργείται σύγχυση, καθώς παρερμηνεύονται συχνά οι απόψεις των νέων.

ü Περιορίζεται κύρια ο πραγματικός,  ουσιαστι­κός διάλογος.

ü Δεν αναπτύσσεται η κριτική ικανότητα ούτε και η προσωπικότητα των ατόμων.

ü Η  διάβρωση της εθνικής γλώσσας αμβλύνει την εθνική συνείδηση.

ü Διευκολύνεται   η   οικονομική   και   πολιτική εξάρτηση από άλλες χώρες.

Τρόποι αντιμετώπισης.

ü Καθοριστικός θα αποδειχθεί ο ρόλος της εκπαί­δευσης.

Ø Αύξηση ωρών γλωσσικής διδασκαλίας. Διδα­σκαλία της γλώσσας με σύγχρονες μεθόδους. Επιμορφωτικά σεμινάρια για τους εκπαιδευτι­κούς.

Ø Γνωριμία των μαθητών με το εξωσχολικό βι­βλίο.

Ø Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μπορούν να συμβάλλουν αποφασιστικά στην άμβλυνση του προβλήματος.

Ø Φιλολογική επιμέλεια άρθρων-δελτίων ειδή­σεων.

Ø Επιμόρφωση δημοσιογράφων-διαφημιστών. Άρθρα – εκπομπές για τη γλώσσα.

ü Οι πρωτοβουλίες της πολιτείας θα συντελέ­σουν στη δημιουργία της κατάλληλης υποδο­μής.

Ø Δημιουργία βιβλιοθηκών σ` όλα τα σχολεία της χώρας.

Ø Πολιτιστικά κέντρα για ανάλογες δραστηριό­τητες.

ü Η ποιότητα της ζωής μας καθορίζεται σε με­γάλο βαθμό από την ποιότητα του μέσου επι­κοινωνίας, της γλώσσας.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

ΑΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ

Ορισμός.

Αναλφαβητισμός είναι η αδυναμία του ατόμου να γράφει, να διαβάζει και να κατανοεί το περιεχόμενο ενός απλού κειμένου.

Διακρίνεται σε:

ü  πλήρη (οργανικό) αναλφαβητισμό: πλήρης άγνοια ανάγνωσης και γραφής

ü  μερικό (λειτουργικό) αναλφαβητισμό: ικανότητα ανάγνωσης αλλά όχι και γραφής.

Αίτια του φαινομένου.

ü  Η οικονομική ανέχεια, η φτώχεια αποτελούν την κύρια αιτία: η ανάγκη για βιοπορισμό εξαναγκάζει τα παιδιά φτωχών οικογενει­ών να εργάζονται, με συνέπεια να αδυνατούν να φοι­τήσουν στον εκπαιδευτικό θεσμό.

ü  Η πολιτεία δε διασφαλίζει για τις ασθενέστερες κοινωνικές τάξεις τις απαιτούμενες προϋποθέσεις.

ü  Πολλοί αποδίδουν την κατάσταση του αναλφαβητισμού σε πολιτικές σκοπιμότητες γιατί:

  • τα ανελεύθερα και αντιδημοκρατικά καθεστώτα επιβιώνουν όταν οι πολίτες, λόγω του χαμηλού μορφωτικού τους επι­πέδου, γίνονται εύκολα αντικείμενο εκμετάλλευσης και πολιτικής χειραγώγησης.
  • οι αναλφάβητοι εξυπηρετούν τα αντιδημοκρατικά πολιτεύματα, γιατί δεν αναπτύσσουν την αναγκαία κριτική ικανότητα και υγιή πολιτική συνείδηση, με αποτέλεσμα να οπαδοποιούνται και να μεταβάλλο­νται σε άβουλα, μαζοποιημένα άτομα.

ü  Οι προκλητικές κοινωνικές ανισότητες καθιστούν ουτοπικό το δικαίωμα της μόρφωσης και της εξασφάλισης ίσων εκπαιδευτικών ευκαιριών για τις μη προνομι­ούχες ομάδες του πληθυσμού.

ü  Η ανισότητα των δύο φύλων και οι σχετικές προκαταλήψεις στέρη­σαν από τη γυναίκα τη δυνατότητα να δεχτεί τις ευεργετικές επιδρά­σεις της παιδείας.

ü  Η πολιτεία δεν προνοεί για την εξασφάλιση των αναγκαίων προϋποθέ­σεων:

  • αδιαφορεί για την κατάρτιση προ­γραμμάτων λαϊκής επιμόρφωσης
  • δεν επεκτείνει την ίδρυση ειδικών σχολείων για τα άτομα με μαθη­σιακές δυσκολίες που αδυνατούν να παρακολουθήσουν το ρυθμό μάθησης των άλλων σχολείων.

ü  Οι μη ομαλές ιστορικές και πολιτικές περίοδοι συμβάλλουν στη δημι­ουργία του προβλήματος:

  • οι διαρκείς πόλεμοι (στην περίοδο της κατοχής και του εμφυλίου στη χώρα μας)
  • οι ανώμαλες πολιτικές καταστάσεις (όπως οι δικτατορίες).

ü  Οι δυσπρόσιτες περιοχές (ορεινές, απομακρυσμένες από τα αστικά και ημιαστικά κέντρα) δυσχεραίνουν τη μετάβαση του μαθητικού πληθυ­σμού στην έδρα των σχολείων.

ü  Ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια από τις υπανάπτυκτες προς τις αναπτυγ­μένες χώρες παρατηρείται ένα μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα. Οι νεαροί μετανάστες αδυνατούν για αντικειμενικούς λόγους να παρακολουθήσουν μαθήματα. Σε πολλές, μάλιστα, περιπτώ­σεις το πρόβλημα επιτείνεται από τη ρατσιστική αντιμετώπιση τους.

Συνέπειες.

Για το άτομο

ü  Προκαλεί σοβαρές δυσχέρειες στην εύρεση εργασίας και οδηγεί στην υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου.

ü  Οι αυξημένες απαιτήσεις στη σύγχρονη εργασία οδηγούν τους αναλφάβητους στην ανεργία ή στην υποπασχόληση.

ü  Επιφέρει τον πνευματικό σκοταδισμό, καθιστά τον άνθρωπο δέσμιο προλήψεων, δεισιδαιμονιών, ιδεοληψιών και προκαταλήψεων, αδύναμο να προσεγγίσει με τη λογική την πραγματικότητα.

ü  Μετατρέπει το άτομο σε έρμαιο των ισχυρών και των επιτηδείων και του στερεί την εσωτερική του ελευθερία.

ü  Ο αναλφαβητισμός επηρεάζει αρνητικά τον ψυχισμό του ανθρώπου:

  • το αναλφάβητο άτομο διακατέχεται συχνά από αισθήματα μειονε­ξίας, κατωτερότητας και ανασφάλεια.
  • η έλλειψη αυτοπεποίθησης του στερεί τη διάθεση να αναλάβει πρω­τοβουλίες και να διαδραματίσει αυτόνομο και πρωταγωνιστικό ρόλο.

ü  Η άγνοια ή η ανεπαρκής γνώση του γλωσσικού κώδικα δυσχεραίνει την ανά­πτυξη ευρύτερων διαπροσωπικών σχέσεων -με άτομα υψηλού μορ­φωτικού επιπέδου- και στενεύει τον κύκλο των συναναστροφών του.

ü  Παρακωλύεται η ουσιαστική του συμμετοχή στο κοινωνικό-πολιτικό γίγνεσθαι, γιατί ο αναλφάβητος αδυνατεί να ενημερωθεί ορθά για τις εξελίξεις, να κατανοήσει το περιεχόμενο των πολιτικών προγραμμά­των και, κατά συνέπεια, δυσκολεύεται να διαμορφώσει υγιή πολιτική συνείδηση.

ü  Η ψήφος του εύκολα αποσπάται με τη δημαγωγία, την υποσχεσιολογία και το λαϊκισμό από επιτήδειους πολιτικούς.

ü  Ο ίδιος εύκολα οπαδοποιείται και λειτουργεί ως κομματικό εξάρτημα.

ü  Η αδυναμία του να κατανοήσει το περιεχόμενο των λέξεων δεν του δίνει τη δυνατότητα να καταλάβει τον παραπλανητικό πολιτικό λόγο, με συνέ­πεια εύκολα να πέφτει θύμα κομματικής προπαγάνδας.

Για την κοινωνία.

ü  Ο αναλφαβητισμός δυσχεραίνει την οικονομική ανάπτυξη της κοινω­νίας.

ü  Τα αναλφάβητα άτομα στερούνται την αναγκαία τεχνογνωσία, δεν είναι εξειδικευμένα ούτε ενημερωμένα για τις τεχνολογικές εξελίξεις.

ü  Ένας λαός, επομένως, δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τις αναπτυγμένες χώρες και κινδυνεύει σε συνθήκες μάλιστα παγκοσμιοποίησης της οι­κονομίας- να οδηγηθεί σε οικονομική υποτέλεια.

Κοινωνικός τομέας

ü  Ο αναλφαβητισμός ευνοεί την εμφάνιση φαινομένων κοινωνικής παθογένειας. Η άκριτη προσκόλληση σε ιδεολογίες, η εύκολη οπαδοποίηση του αναλφάβητου, η συμμετοχή του σε εκδηλώσεις φανατισμού μπορεί να τον παρασύρουν σε αντικοινω­νική συμπεριφορά.

ü  Τα αναλφάβητα άτομα αδυνατούν να συμβάλλουν στην αναβάθμιση των θεσμών, να συμμετάσχουν στην επίλυση κοινωνικών προβλημάτων.

Πολιτικός τομέας

ü  Δεν ευνοείται η ορθή λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.

ü  Ο αναλφαβητισμός δυσχεραίνει τις δημοκρατικές διαδικασίες, αφού τα αναλφάβητα άτομα δεν μπορούν να συμβάλλουν εποικοδομητικά στην ομαλή λειτουργία των πολιτικών θεσμών, συμμετέχοντας στις συλλογικές δραστηριότητες.

ü  Οι αναλφάβητοι γίνονται εύκολα θύματα δημαγωγικής πολιτι­κής, δεν κατανοούν ούτε αξιολογούν πολιτικά προγράμματα.

ü  Δεν μπορούν να επιλέξουν αξιοκρατικά τους πολιτικούς εκπροσώπους.

Εθνικός τομέας

ü  Στον εθνικό τομέα οι αναλφάβητοι μπορεί να οδηγηθούν σε ακραίες αντιλήψεις. Αδυνατούν να κατανοήσουν τις έννοιες του πατριωτι­σμού και του εθνικισμού και να απαλλαγούν από προκαταλήψεις απέ­ναντι σε άλλους λαούς.

Πολιτιστικός / διεθνιστικός τομέας

ü  Οι χώρες με υψηλό δείκτη αναλφαβητισμού δεν μπορούν να διαφυλά­ξουν τις πολιτιστικές τους αξίες:

  • κινδυνεύουν με πολιτιστική αλλοτρίωση, γιατί αγνοούν τα στοιχεία της ταυτότητας τους και το βαθύτερο περιεχόμε­νο τους και καθίστανται, συχνά, άκριτα δεκτικοί σε ξενικές επιδράσεις  και εκμοντερνισμούς.
  • συχνά διακατέχονται από πνεύμα προοδοπληξίας (άκριτης αποδοχής των νεοτερικών στοιχεί­ων του πολιτισμού) ή προγονοπληξίας (άκριτης προσκόλλησης σε όλα τα πολιτιστικά στοιχεία του παρελθόντος).

Προτάσεις αντιμετώπισης του αναλφαβητισμού.

ü  Ο πολίτης πρέπει να συνειδητοποιήσει την αξία της παιδείας και να επιδιώξει την αυτομόρφωση ή την παρακολούθηση προγραμμάτων της παιδείας για όλα τα άτομα.

ü  Κατοχύρωση του δικαιώματος της παιδείας για όλα τα άτομα ανε­ξαρτήτως φυλής, φύλου, κοινωνικής καταγωγής, οικονομικής κατά­στασης ή γεωγραφικής περιοχής.

ü  Ιδιαίτερη μέριμνα να δοθεί στις απομακρυσμένες περιοχές όπου η πρόσβαση των παι­διών στα σχολεία είναι δυσχερής.

ü  Η πολιτεία να υποστηρίξει οικονομικά τις οικογένειες που αντιμετω­πίζουν προβλήματα επιβίωσης, ώστε να αποδεσμεύσει τα νεαρά μέ­λη της από κάθε απασχόληση.

ü  Να καταρτιστούν ειδικά προγράμματα και να δημιουργηθούν νέοι θε­σμοί, όπως:

  • μονάδες λαϊκής επιμόρφωσης
  • κέντρα αναλφάβητων
  • περισσότερα νυκτερινά σχολεία, για να φοιτούν πιο πολλοί εργα­ζόμενοι
  • δημιουργία ειδικών σχολείων για παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες

ü  Aξιοποίηση των ΜΜΕ για παροχή εκλαϊκευμένης γνώσης.

ü  Αναβάθμιση του ρόλου του ΟΗΕ  για την αντιμετώπιση του προβλήματος κυρίως στις τριτοκοσμικές χώρες.

ü  Αναπροσανατολισμός του εκπαιδευτικού θεσμού, αναφορικά με το πε­ριεχόμενο και τις μεθόδους λειτουργίας του.

ü  Η μάθηση δε σημαίνει αποστή­θιση αλλά δυνατότητα κριτικής προσέγγισης της γνώσης.

ü  Να καλλιεργηθεί η κριτική ικανότητα απαιτούνται:

  • συγγραφή κατάλληλων εγχειριδίων, ώστε να αποκτήσουν οι μαθητές ολοκληρωμένη εικόνα για το αντικείμενο γνώσης,
  • πρόγραμμα που να περιλαμβάνει εργασίες, ατομικές και ομα­δικές, ώστε να καλλιεργηθεί η αυτε­νέργεια,
  • διάλογος, ως μέσο προσέγγισης της αλήθειας και όχι απλώς πληροφο­ρική μετάδοση γνώσεων,
  • όχι δασκαλοκεντρισμός,
  • αξιοποίηση εποπτικών μέσων για ουσιαστική κατάκτηση και εμπέδωση της γνώσης.
  • …………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

ΔΙΑΛΟΓΟΣ

Ορισμός.

Ο διάλογος είναι μια επικοινωνιακή διαδικασία / πράξη μεταξύ δύο ή πε­ρισσότερων ανθρώπων με την οποία διερευνάται η αλήθεια ή το ψεύδος ενός επιχειρήματος, μιας άποψης και επιδιώκεται η αποτελεσματική προ­σέγγιση ενός ζητήματος ή η ορθή επίλυση των διαφορών.

Είδη διαλόγου.

ü  Εσωτερικός (έχει το χαρακτήρα της ενδοσκόπησης, του αυτοελέγ­χου, της αυτοκριτικής με στόχο την αυτοβελτίωση του ανθρώπου, την αναθεώρηση των επιλογών και των προτεραιοτή­των του)

ü  Διαπροσωπικός (διεξάγεται στο πλαίσιο των συναναστροφών του)

ü  Κοινωνικός (μεταξύ των κοινωνικών ομάδων στο χώρο της εργασίας, της συμμετοχής σε συλλογικά σχήματα )

ü  Εθνικός (αφορά τη συζήτηση που γίνεται για σοβαρά εθνικής εμβέλειας ζητήματα, όπως η παιδεία, η εξωτερική πολιτική, η υγεία κ.λ.π.)

ü  Παγκόσμιος (διεξάγεται σε διακρατικό επίπεδο και έχει ως αντικείμενο θέματα συνεργασιών σε διάφορους τομείς διεθνούς ενδιαφέροντος, την ειρηνική επίλυση των διαφορών κ.λ.π.).

Η σημασία του διαλόγου.

ü  Επιδρά σημαντικά στην κοινωνική διάσταση του ατόμου:

  • συντελεί στην ουσιαστική επικοινωνία των ατόμων με την ανταλλαγή των απόψεων, την αποφυγή των παρεξηγήσεων και την εύρεση κοινών σημείων επαφής μεταξύ των διαλεγομένων.
  • αμβλύνει τις διαφορές, απαλλάσσει από αγεφύρωτες αντιθέσεις και συντελεί στη διαμόρφωση υγιών διαπροσωπικών σχέσεων.

ü  Συμβάλλει στην πνευματική ανάπτυξη του ατόμου:

  • η διαδικασία του διαλόγου απαιτεί την πνευματική εγρήγορση και συνιστά άσκηση των νοητικών λειτουργιών (κρίσης, αντίληψης, στο­χαστικής διάθεσης κ.λ.π).
  • η πειστική επιχειρηματολογία καθιστά αναγκαία την γλωσσική και εκφραστική επάρκεια των συνομιλητών, τη σαφή διατύπωση θέσεων και απόψεων καθώς και την καλ­λιέργεια της συλλογιστικής τους ικανότητας.

ü  Ο διάλογος συντελεί στη διαμόρφωση της πολιτικής συνείδησης του ατό­μου και στην ομαλή λειτουργία του πολιτεύματος.

  • ευνοεί την ανταλλαγή απόψεων, απαλλάσσει από το δογματισμό, τη μι­σαλλοδοξία, την κομματική εμπάθεια και διαμορ­φώνει σφαιρική αντίληψη των πραγμάτων, απαλλαγμένη από την ψευδαίσθηση της απόλυτης αλήθειας.
  • εξαλείφει το φανατισμό, τις ιδεολογικές προκαταλήψεις και αίρει τις διαχωριστικές γραμμές μεταξύ των πολιτικών αντιπάλων.
  • σφυρηλατεί το πολιτικό ήθος, τη δημοκρατική συνείδηση και αναπτύσσει τη διάθεση για συμμετοχή στο πολιτικό γίγνεσθαι.
  • κατοχυρώνει τη δημοκρατία και ομαλοποιεί τη λειτουργία του πολιτεύματος.
  • εκφράζονται ελεύθερα οι απόψεις των συνομιλητών και επιτυγχάνονται οι αναγκαίες συγκλίσεις.
  • πραγματώνεται η έννοια του πλουραλισμού, της πολυφωνικής, δηλαδή, διατύπωσης της γνώμης των πολιτών,
  • ελέγχεται η εξουσία και διασφαλίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως αυτό της ελευθερίας και της ισοπολιτείας.

ü  Ο διάλογος επιδρά ευεργετικά στην ψυχολογική διάθεση του ατόμου.

  • ικανοποιεί την ανάγκη του ανθρώπου να επικοινωνεί με τους άλλους στο πλαίσιο της καθημερινής ζωής.
  • απαλλάσσει από την αίσθηση της μοναξιάς, της απομόνωσης και την εσωστρέφεια με τη ανάπτυξη δεσμών φιλίας και αλληλοκατανόησης.
  • η εξωτερίκευση των συναισθημάτων και των επιθυμιών αποφορτίζει από την εσωτερική ένταση.

ü  Ο διακρατικός διάλογος αποτελεί σημαντικό παράγοντα ειρηνικής συ­νύπαρξης των λαών γιατί:

  • αποτρέπει το τον άκρατο εθνικισμό, απελευθερώνει από προκαταλή­ψεις, παραδοσιακά μίση και την αμοιβαία καχυποψία και διαμορ­φώνει πνεύμα οικουμενικής συνείδησης.
  • διαμορφώνει τις αναγκαίες συ­ναινέσεις μεταξύ των χωρών και δημιουργεί διάθεση αμοιβαίων υπο­χωρήσεων.
  • περιστέλλει τις προκαταλήψεις, οδηγεί στη συνεργασία, τη συνειδητοποίηση του κοινού χαρακτήρα των προβλημάτων ιδιαίτερα σε μια εποχή που τα πο­λυσύνθετα ζητήματα του παρόντος και του μέλλοντος έχουν προσ­λάβει οικουμενικό χαρακτήρα.

ü  Στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού θεσμού η αναγκαιότητα του διαλόγου εί­ναι πολυσήμαντη:

  • περιορίζει το δασκαλοκεντρισμό και ουσιαστικοποιεί την επικοινω­νία μεταξύ διδασκόντων και διδασκομένων.
  • ενεργοποιεί τη διαλεκτική και κριτική διάθεση του νέου, διεγείρει το στοχασμό του.
  • η σφαιρική θέαση των πραγμάτων διαμορφώνει δημοκρατικό ήθος και απαλλάσσει από τη δου­λεία της αυθεντίας, της πνευματικής αυταρέσκειας και μονομέρειας.
  • ο μαθητής εμπλουτίζει τις εμπειρίες, τους προβληματισμούς του, ενι­σχύει τη συλλογιστική διάθεση, ανακαλύπτει μόνος του τη γνώση και διευρύνει τους γνω­στικούς του ορίζοντες.

ü  Το κλίμα διαλόγου στην οικογενειακή ζωή:

  • συνιστά μέσο βαθύτερης επικοινωνίας και ψυχικής επαφής.
  • γεφυρώνει το «χάσμα» των γενεών και δημιουργεί κλίμα συμπόρευσης.
  • ευνοεί την ομαλή κοινωνικοποίηση των νέων
  • συνειδητοποιείται η ανάγκη για επικοινωνία και ισοτιμία ώστε να περιοριστούν οι διαφορές και οι εντάσεις.

ü  Η πρόοδος της επιστήμης απαιτεί τη διαλεκτική παράθεση των απόψεων. Οι επιστή­μονες, χωρίς διάθεση δογματισμού, επιβάλλεται να ανταλλάσσουν απόψεις σχετικά με το αντικείμενο της ενασχόλησης τους. Εξάλλου, η επικράτηση πνεύματος διαλόγου σε επιστημονικά θέματα:

  • κοινωνικοποιεί τη γνώση
  • ενεργοποιεί το ενδιαφέρον του πολίτη για σοβαρά ζητήματα
  • ευαισθητοποιεί το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο για τους στόχους, τις εφαρμογές των επιμέρους επιστημών.
  • έτσι, διασφαλίζεται και ο κοινωνικός έλεγχος στο περιεχόμενο και τις χρήσεις των επιστημονικών επιτευγμάτων.

ü  Ο διάλογος στο χώρο της τέχνης συμβάλλει:

  • στην ανάδειξη νέων τάσεων / αναζητήσεων,
  • στη διερεύνηση των ειδικών ζητημάτων που προκύπτουν στον ιδιαί­τερο καλλιτεχνικό χώρο.
  • στον εμπλουτισμό των εμπειριών μέσω της επικοινωνίας και της δια­λεκτικής διάθεσης.
  • συντελεί στον εντοπισμό των αδυναμιών του καλλιτέχνη, ο οποίος με την επισήμανση τους αναθεωρεί προς το καλύτερο τις επιλογές.
  • ενισχύει το κοινό με τα αναγκαία γνωστικά εφόδια, ώστε να γνωρί­ζει τις πτυχές ενός καλλιτεχνικού έργου.

Προϋποθέσεις εποικοδομητικού διαλόγου.

ü  Σαφής γνώση του αντικειμένου

  • η αποτελεσματικότητα του διαλόγου προϋποθέτει την επαρκή γνώ­ση όλων των επιμέρους πτυχών του θέματος.
  • με το διάλογο δοκιμάζεται η πληρότητα των γνώσεων που θα συμβάλλουν στην διερεύνηση ενός θέματος και στην ορθή επίλυση ενός προβλήματος.

ü  Πνευματική ευρύτητα. Οι διαλεγόμενοι επιβάλλεται να:

  • διακρίνονται από την απουσία δογματισμού, φανατισμού, μισαλλο­δοξίας, προσωπικής εμπάθειας και προκαταλήψεων.
  • αναγνωρίζουν το αναφαίρετο δικαίωμα να εκφράζει ο συνομιλητής τους ελεύθερα τις απόψεις του.
  • αποδεσμευτούν από αυθεντίες, ιδεοληψίες, τον άκρατο υποκειμενι­σμό, την ψευδαίσθηση του αλάθητου.

ü  Καλοπροαίρετη διάθεση

  • αποφυγή επιβολής απόψεων, ισχυρογνωμοσύνης και οξύτητας.
  • ισότιμη αντιμετώπιση των διαλεγομένων χωρίς πνεύμα διακρίσεων και διάθεση υποτίμησης.
  • διάθεση για αποδοχή της γνώμης του άλλου, εφόσον αποδειχτεί η ορθότητα της.

ü  Ορθή χρήση του λεκτικού κώδικα

  • εκφραστική σαφήνεια, αποφυγή των παρεκβάσεων, της επανάληψης, του βερμπαλισμού, της αναι­τιολόγητης μακρηγορίας και φλυαρίας.
  • ετοιμολογία, ακριβής διατύπωση των σκέψεων και των συλλογισμών δίχως επιζήτηση της λεξιθηρίας.
  • ικανότητα επαρκούς και πειστικής επιχειρηματολόγησης και τεκμη­ρίωσης των προσωπικών θέσεων.

ü  Δημοκρατικό κλίμα

  • εξασφάλιση ελευθερίας στη διατύπωση των απόψεων, παρρησία.
  • πνεύμα σεβασμού της διαφορετικότητας, πνευματική ανεκτικότητα.
  • απουσία λογοκρισίας.
  • αποφυγή των παράλληλων μονολόγων που δυσχεραίνουν την αντι­παραβολή των διαφορετικών θέσεων.

ü  Επιπλέον προϋποθέσεις:

  • η αυτοπειθαρχία
  • η υπομονή
  • η αξιοπρεπής στάση απέναντι στη γνώμη ή στις γνώμες των άλλων (προ­σοχή, σεβασμός, ανοχή).
  • η αντικειμενική σκέψη
  • η αποφυγή της γενίκευσης αλλά και της άστοχης απλοποίησης
  • η ακριβολογία
  • η αποφυγή της βιασύνης στην εξαγωγή συμπερασμάτων
  • η αποπροσωποποίηση, που αποτρέπει τις διενέξεις και τις λογομαχίες.
  • η αποδοχή του πολλαπλού χαρακτήρα της αλήθειας.
  • η πλήρης και ουσιαστική κατοχύρωση της ελευθερίας έκφρασης
  • το όμοιο περίπου μορφωτικό επίπεδο των συνομιλητών (για ειδικά, όχι κοινωνικά θέματα).

Ο συντονιστής της συζήτησης οφείλει να:

ü  Εξασφαλίζει την πολυφωνία, με την ισότιμη συμμετοχή προσώπων με διαφορετικές απόψεις.

ü  Μην επιτρέπει τους συνομιλητές να μετατρέπουν το διάλογο σε παράλ­ληλους μονολόγους.

ü  Παρεμβαίνει όσο το δυνατό λιγότερο

ü  Διατηρεί στάση αμεροληψίας.

ü  Όταν δεν υπάρχει συντονιστής, ο λόγος από τον έναν ομιλητή στον άλλο περνάει με: μια κίνηση του χεριού, το βλέμμα, ή την έκφραση του προσώ­που κ.λ.π.

Αίτια εκφυλισμού του διαλόγου.

ü  Η οργάνωση της σύγχρονης ζωής ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για τη συρρίκνωση και τον εκφυλισμό του διαλόγου στις διαπροσωπικές σχέσεις.

ü  Ο αγχωτικός και άξενος χαρακτήρας της προωθεί την απομόνωση, τον ατομι­κισμό και περιορίζει τα περιθώρια χρόνου για τον άνθρωπο, περιορίζοντας τις δυνατότητες ανάπτυξης γόνιμου και ήρεμου διαλόγου.

ü  Ταυτόχρονα, η γενικό­τερη κοινωνική κρίση σε συνδυασμό με τη φθορά της γλώσσας και την κυ­ριαρχία των Μ.Μ.Ε στο επίπεδο της επικοινωνίας, εκτοπίζει το διάλογο στο περιθώριο της κοινωνικής ζωής.

ü  Ο χαρακτήρας της εκπαίδευσης και η ευρύτερη αγωγή συμβάλλουν στη δημιουργία του φαινομένου. Αυτές δεν προωθούν τον ουσιαστικό διάλογο, ούτε τηρούν τις αναγκαίες προϋποθέσεις του. Παρά τις αλλαγές στη λειτουρ­γία τους ο μονόλογος και η επιβολή των απόψεων εξακολουθούν να αποτε­λούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά τους.

ü  Η γνώση δεν προσεγγίζεται, πολλές φο­ρές, ερευνητικά και η διαφορετική άποψη δε βρίσκει πρόσφορο έδαφος για να αναπτυχθεί. Ο νέος άνθρωπος έτσι δε διαπλάθεται κατάλληλα και δεν έχει ανάλογες εμπειρίες  διαλόγου. Το γεγονός αυτό είναι επόμενο να χαρακτηρίζει και τη μετέπειτα πολιτική και κοινωνική του συμπε­ριφορά.

Παράγοντες που μπορεί να συμβάλλουν στην καλλιέργεια πνεύματος διαλόγου.

ü  Η συνειδητοποίηση από μέρους του ατόμου της αξίας του διαλόγου. Ο διάλογος μπορεί να συμβάλλει στην:

  • άρση των παρεξηγήσεων
  • άμβλυνση των διαφορών
  • δημιουργία συναινετικών αντιλήψεων
  • διαμόρφωση κλίματος ουσιαστικής επικοινωνίας
  • δημιουργική σύνδεση των αντιτιθέμενων απόψεων.

ü  Η συμμετοχή του ατόμου σε συλλογικά σχήματα δράσης, όπως είναι οι πολιτικές νεολαίες, οι πολιτιστικοί σύλλογοι, τα κοινωνικά κινήματα (φιλειρηνικά, οικολογικά κ.λ.π.) καλλιεργεί πνεύμα διαλόγου, γιατί:

  • διεξάγονται συζητήσεις και ανταλλάσσονται απόψεις, προκειμένου να ληφθούν αποφάσεις, γεγονός που αναδεικνύει την αξία του διαλόγου.
  • η διατύπωση διαφορετικών απόψεων και η σχετική επιχειρηματο­λογία απαλλάσσουν από το δογματισμό.

ü  Η οικογένεια οφείλει:

  • να διαμορφώνει το κατάλληλο επικοινωνιακό κλίμα, ώστε να καλ­λιεργήσει την αξία του διαλόγου στην αντιμετώπιση των κοινών προβλημάτων.
  • να διαμορφώνει προσωπικότητες με αυτόνομη σκέψη, που θα διατυπώνουν ελεύθερα τις απόψεις τους, με διαλεκτική διάθεση, που θα συμβάλλει στη σύγκλιση των αντικρουόμενων αντιλήψεων.

ü  Η εκπαίδευση επιβάλλεται, με την υιοθέτηση του διαλόγου στη δι­δακτική πράξη, με το ευρύτερο περιεχόμενο και τους παιδαγωγικούς της στόχους, να συμβάλλει στη διαμόρφωση ολοκληρωμένων προ­σωπικοτήτων με:

  • πνευματική καλλιέργεια, που θα απαλλάσσει από τη μονομέρεια, τις δογματικές εμμονές, τη μονόπλευρη και προσέγγι­ση των πραγμάτων.
  • υγιή πολιτική συνείδηση, χωρίς κομματικές αγκυλώσεις και άκρι­τη υιοθέτηση ιδεολογικών αντιλήψεων, που αποκλείουν το διάλο­γο.

ü  Τα ΜΜΕ, μπορούν να συντελέσουν στην καλλιέργεια διαλεκτικής διάθεσης με:

  • την πολυφωνική λειτουργία τους, με την ισότιμη προβολή / συμμε­τοχή κομμάτων, κοινωνικών φορέων και άλλων παραγόντων που αντιπροσωπεύουν διαφορετικές απόψεις.
  • τη διεξαγωγή εκπομπών διαλόγου για σοβαρά θέματα, που αναδει­κνύει τη συζήτηση ως το κορυφαίο μέσο επίλυσης των διαφορών.

ü  Το περιεχόμενο και η ποιότητα της πολιτικής ζωής διαδραματίζει πρωταρχικό ρόλο στην αγωγή του διαλόγου, όταν:

  • η εξουσία δεν ασκείται ερήμην των πολιτών, αλλά οι αποφάσεις είναι προϊόν κοινωνικού διαλόγου.
  • αναπτύσσεται δημιουργικός διάλογος μεταξύ των κομμάτων για μείζονα θέματα, ώστε να επιτευχθούν οι αναγκαίες συναινέσεις.
  • απουσιάζει ο δογματισμός, η κομματικοποίηση και ο φανατισμός στην καθημερινή πολιτική αντιπαράθεση.
  • υπάρχουν κόμματα αρχών με δημοκρατι­κή λειτουργία και όχι προσωποπαγή με μεσσιανικού τύπου ηγεσίες.


Advertisements

24/11/2007 - Posted by | σχεδιαγράμματα α΄λυκ.

Sorry, the comment form is closed at this time.

Αρέσει σε %d bloggers: