Στεφάνου Γρηγόρης

φιλολογία + διδασκαλία.

το κείμενο σχετίζεται με τον θεματικό κύκλο (πολιτισμός -τέχνη)που ανήκει στην εξεταζόμενη ύλη της έκθεσης γ΄λυκείου.

Πολιτιστικός ολοκληρωτισμός;

Ο μύθος του πλουραλισμού στον χώρο του πολιτισμού

Τις τελευταίες δεκαετίες ο Δυτικός Πολιτισμός επαναπαύεται στον μύθο της δημοκρατικότητάς του. Αφενός η σύγκρισή του με τις ισλαμιστικές πολιτιστικές ακρότητεςασχέτως πολιτικής θέσης-, αφετέρου το άλλοθι της συνεχούς συνδιαλλαγής, ο «Πολιτιστικός Πολιτισμός» δηλαδή, που σημαίνει και την αποδοχή της όποιας διαφορετικότητας, αλλά και το διεθνές πολιτιστικό ψηφιδωτό, το αναπτυσσόμενο από τη συμμετοχή και των κεντρικών και των περιφερειακών στοιχείων, δίνουν, υποτίθεται, τις εγγυήσεις μιας πλουραλιστικής εξέλιξης, ανέκαθεν ευκταίας. Ευκταία ίσως ήταν, τουλάχιστον για τις προωθημένες συνειδήσεις, αλλά υπήρξε και εφικτή; Ηδη το προαναφερθέν σχήμα της σύμμετρης συμμετοχής κέντρων και περιφερειών στους πολιτιστικούς σχηματισμούς δείχνει να πάσχει, διότι η περιφέρεια, με τους οικονομικοτεχνικούς της περιορισμούς, συχνά αναγκάζεται να απέχει, παραχωρώντας πρωτοβουλίες κυριαρχικές στα κεντρικά υπερτροφικά μεγέθη. Το πρόβλημα έλκει τις ρίζες του και από το βαθύ παρελθόν. Ηδη πολλά στοιχεία κληρονομημένα και διαιωνιζόμενα φέρουν τη σφραγίδα ενός αυταρχισμού αναπόφευκτου. Ενδεικτικά ας αναφερθεί η ίδια η γλώσσα, με τη δυσκίνητη και αυστηρή της δομή, η οποία στη γέννησή της κατέγραψε ανεξίτηλα νοοτροπίες και διακρίσεις, πρόσφορες μεν για τα τότε ισχύοντα, μεταφερόμενες δε ως τα διαφοροποιημένα τοπία του τώρα. Το αποτέλεσμα είναι ότι μέσω της αναλλοίωτης γλώσσας πυρπολείται διαρκώς η πολιτιστική ευκινησία και ανεξαρτησία, διότι σκέψη εκτός γλώσσας δεν υπάρχει, άρα και σκέψη απαλλαγμένη κάποιου αρχέγονου συντηρητισμού είναι αδύνατη. Θα μπορούσαν να προστεθούν και τα τοπικά παραδοσιακά μεγέθη, τα πεισματικά, τα οποία ως σύμβολα κάποιας εγωπαθούς πολιτιστικής ταυτότητας, επιμένουν στον αναχρονισμό, ματαιώνοντας τη συνδιαλλαγή με τις τρέχουσες εξελίξεις. Επίσης, δεν είναι δυνατόν να παραβλεφθεί ο σκόπελος των δυτικών θρησκειών, οι οποίες, ακινητοποιώντας αιώνες ολόκληρους σε σκοταδισμούς και ιεροεξεταστικές βαρβαρότητες, ασκούν ανενόχλητες διαχωριστικές προπαγάνδες ή επιβάλλουν πρωτόγονα τελετουργικά. Ας επιστρέψουμε όμως στις σύγχρονες συνιστώσες που ματαιώνουν το όραμα του πολιτιστικού πλουραλισμού. Καθώς πολιτισμός εκτός πολιτικών τειχών δεν υπάρχει, ως κύρια συνιστώσα μπορούμε να αναφέρουμε τον καπιταλιστικό μονισμό. Ο οποιοσδήποτε μονισμός οδηγεί σε μονοφωνίες και οι εύλογοι αντίλογοι ή και οι επί μέρους εξεγέρσεις απορροφώνται εύκολα ως διακοσμητικά συστατικά του κεντρικού συστήματος. Αντιθέτως, η πλήρης και ριζική σύγκρουση είναι καταδικασμένη και αιωρείται παντοτινά εκτός πολιτιστικού σκηνικού. Το σύγχρονο όργανο του καπιταλιστικού μονισμού είναι η πολιτιστική αγορά, η εν πολλοίς παγκοσμιοποιημένη. Μακριά από κάθε πρόθεσηνα κρίνουμε εδώ τα συν και τα πλην της παγκοσμιοποίησης από κοινωνικοοικονομικής πλευράς, θα μπορούσαμε να παρατηρήσουμε τα εξής: Παρ΄ όλο που εκ πρώτης όψεως μια πολιτιστική αγορά που προέρχεται από πολλούς και απευθύνεται προς άπαντες θα μπορούσε να περιλαμβάνει πληθώρα ειδών, μορφών, ιδεών και απόψεων, εκπροσωπώντας μια ευεργετική πολυφωνία, στην πράξη συμβαίνει το αντίθετο ακριβώς. Η αγορά ελάχιστα ενδιαφέρεται για τον πολιτιστικό πλουραλισμό. Αντιθέτως, υπακούοντας τυφλά στους νόμους του κέρδους, προωθεί μόνον προϊόντα προορισμένα για ευρεία κατανάλωση, αφήνοντας τις απαιτητικές μειοψηφίες εγκλωβισμένες σε πολιτιστικούς ορίζοντες ανοίκειους ή ξένους εντελώς. Αν προστεθεί και η βάσιμη αμφιβολία αν τα εύπεπτα πολιτιστικά προϊόντα είναι αποτέλεσμα της ζήτησης του ευρύτερου κοινού ή, αντιστρόφως, αυτά διαμορφώνουν επιδέξια ένα διεθνές κοινό μειωμένων αιτημάτων, τότε θα κατανοήσουμε και τη δηλητηρίαση των νοοτροπιών που επιφέρει η κυριαρχία των αριθμών. Το σύστημα πιέζει τα άτομα προς ολοένα και χαμηλότερες πολιτιστικές στάθμες, διότι έτσι διασφαλίζει την απρόσκοπτη κυριαρχία του. Το φαινόμενο δεν είναι πρωτότυπο. Τα πολιτιστικά ρεύματα που επικράτησαν ανά τους αιώνες ήταν πάντοτε εκείνα που εκπροσωπούσαν τις κυρίαρχες τάξεις της κάθε εποχής, με αποτέλεσμα κάποιοι ρεαλιστές δικαιολογημένα να φαντάζονται τα πολιτιστικά στοιχεία που βυθίστηκαν, εν είδει χαμένης Ατλαντίδας, και τα προϊόντα της σκέψης ή της τέχνης που δεν αναδείχτηκαν ποτέ, αλλά υπήρξαν σπουδαιότερα από τα κληρονομηθέντα. Ωστόσο το φλέγον ερώτημα είναι το ακόλουθο: Ποιες είναι οι κυρίαρχες τάξεις που εκπροσωπεί η σύγχρονη πολιτιστική παραγωγή; Οι μέτοχοι των πανίσχυρων πολυεθνικών; Οι δραστήριοι τεχνοκράτες; Οι τακτοποιημένοι μεσοαστοί; Οι ασθενέστεροι οικονομικώς, οι αδύναμοι για επιθετικές ή αμυντικές τακτικές και υποκινούμενοι απλώς από το όνειρο της εξομοίωσης; ΄Η μήπως μέσω των πολιτιστικών προσφορών εκπροσωπούνται συγκεκριμένα ή μεταβλητά ολιγοπωλιακά συμφέροντα, τα οποία κινούνται από ευκαιριακές παραμέτρους, προσομοιάζοντας συνειδητά την «πώληση πολιτισμού» με την πώληση απορρυπαντικών ή φθηνών αυτοκινήτων; Αλλωστε, πόσο τυχαία είναι η αναμφισβήτητη κυριαρχία των προϊόντων της show business και η αντίστοιχη καθιέρωση κανόνων σύγχρονου lifestyle, που κινητοποιούν βιομηχανίες και χρήμα και μεταμορφώνουν την ήδη υπάρχουσα πολιτιστική μονοφωνία σε καταναγκασμό εφιαλτικό; Γνωρίζουμε ότι στο σημείο αυτό θα μπορούσε νομίμως να προβληθεί η ένσταση ότι, ανεξαρτήτως ρομαντικών διαμαρτυριών, οι πολιτιστικοί τομείς, κυρίως οι ευρείας κυκλοφορίας, κατευθύνονται μεν από την ιδέα του κέρδους, αλλά η ιδέα αυτή είναι η δεσπόζουσα στον καπιταλιστικό μονισμό, ενδεχομένως και η πλέον ανθρωπιστική, επειδή δημιουργεί θέσεις εργασίας – θέσεις καθόλου ευκαταφρόνητες, ιδίως για εποχές όξυνσης της ανεργίας. Θα συμφωνήσουμε με πικρία ότι αν η κατάσταση ισοδυναμεί με αναγκαίο κακό, τότε ίσως το κακό καλώς υπάρχει, αλλά το γεγονός δεν ανακόπτει ούτε τη διαρκή φαλκίδευση του πολιτισμού ούτε τον οικονομικίστικης προέλευσης ολοκληρωτισμό του. Και το ζητούμενο για τον ανήσυχο πολίτη του δυτικού κόσμου διαμορφώνεται περίπου ως εξής: Πώς θα αποκρούσει την πολιτιστική μονοκρατορία των αριθμών και θα ανακαλύψει το πολιτιστικό προϊόν που ανταποκρίνεται στην αισθητική και τη νοημοσύνη του- αν, φυσικά, σε αυτό έχει επιτραπεί να υπάρξει στην αγορά με τρόπο διάφανο; Με άλλες λέξεις, πώς είναι δυνατόν να μην υποκύψει στον πολιτιστικό ολοκληρωτισμό και να διαμορφώσει πυρήνες προσωπικής, αν όχι συλλογικής, αντίστασης; Δεν είναι εύκολη η απάντηση. Κατ΄ αρχήν ο άνθρωπος της Δύσης είναι εν πολλοίς βεβαρημένος από το πολιτιστικό του παρελθόν και ξεκινά φορώντας ήδη τον πολιτιστικό μανδύα εντός του οποίου αναπτύχθηκε, γεγονός που δεν ευνοεί ιδιαίτερα την ευελιξία. Το άλλο εμπόδιο, το πρακτικό, προέρχεται από τις περίπλοκες εργασιακές συνθήκες και από την ανασφάλεια που προκαλεί το σύστημα- πράγματα τα οποία αυτομάτως οδηγούν σε καταστάσεις αιχμαλωσίας. Και οι αιχμάλωτοι δύσκολα θα διαθέσουν χρόνο για να ανιχνεύσουν τους πολιτιστικούς ορίζοντες. Συνήθως θα περιορισθούν στην εσωστρέφεια ή σε επιλογές τυχαίες, χωρίς καμία συνειδησιακή βαρύτητα. Αρα η μοναδική ίσως μέθοδος αντίστασης στον πολιτιστικό ολοκληρωτισμό, που επιτίθεται στις πλειοψηφίες της Δύσης αδιακρίτως, είναι η αμφισβήτηση. Φτωχή μέθοδος, αναμφίβολα, και αποκλειστικά αμυντική, τουλάχιστον όμως προϋποθέτει και την ενεργό κριτική και τη δυσπιστία στα όποια «αυτονόητα» προσπαθούν να αφαιμάξουν σκέψεις και τον ορατό σαρκασμό στα διεθνώς συμβαίνοντα, τα εν πολλοίς παράλογα… * Νένη Ευθυμιάδη

Πεζογράφος, Νομικός (απο τον τύπο)

ΕΡΩΤΉΣΕΙΣ

1. Να γράψετε την περίλιψη του κειμένου σε 120-140 λέξεις.

2.Να ορίσετε σύντομα τις έννοιες <<πολιτιστικός πλουραλισμός , καπιταλιστικός μονισμός >>.

3.Να γράψετε μια συνώνυμη λέξη για κάθεμιά απο αυτές που υπογραμίζονται.

4.Ποιά συλλογιστική πορεία επιλέγει η συγγραφέας για την ανάπτυξη του κειμένου;

 

Advertisements

02/12/2007 - Posted by | κριτήρια γ΄λυκ

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: