Στεφάνου Γρηγόρης

φιλολογία + διδασκαλία.

αναδημοσίευση απο το βημα ιδεων

Συμφιλίωση μέσω της Ιστορίας

Η χρήση του παρελθόντος στην οικοδόμηση του μέλλοντος

Lulli Callinicos Ιστορικός, Συγγραφέας

«Μας δείχνει το σημείο… σκάβουμε…

σε μια στιγμή το φτυάρι χτυπάει κάτι».

«Αυτή εδώ ήταν γενναία, μα τον Θεό

ήταν γενναία» λέει ο δράστης και σφυρίζει

σιγά μέσα από τα δόντια του: «Δεν

μιλούσε με τίποτε».

Επόμενη φωτογραφία: το χώμα αγκαλιάζει

έναν σωρό από κόκαλα… Ενας

σπόνδυλος… η λεπτή, πεπλατυσμένη

κλείδα…

Το κρανίο έχει μια τρύπα από σφαίρα

στην κορυφή του.

«Θα πρέπει να ήταν γονατιστή» λέει ο

Επίτροπος.

Πλευρά. Οστά από θώρακα που κάποτε

είχε καρδιά.

Γύρω από τη λεκάνη υπάρχει μια γαλάζια

πλαστική σακούλα. «Α, ναι» θυμάται

ο δράστης. «Την είχαμε γυμνή

και ύστερα από δέκα μέρες έφτιαξε μόνη

της αυτό το εσώρουχο».

Αntje Κrog 1

Πάνω από 22.000 άνδρες και γυναίκες, πέρα από πολιτικές, φυλετικές και ταξικές διαχωριστικές γραμμές, έδωσαν καταθέσεις στην Επιτροπή Αλήθειας και Συμφιλίωσης (Τruth and Reconciliation Commission- ΤRC), της οποίας προήδρευε ο Αρχιεπίσκοπος Τούτου, από το 1996 ως το 1998. Αντλώντας έμπνευση από τις επιτροπές αλήθειας στη Χιλή, στην Αργεντινή και στο Ελ Σαλβαδόρ, η νέα κυβέρνηση του Εθνικού Αφρικανικού Κογκρέσου θέλησε να «βοηθήσει τη Νότια Αφρική να συμφιλιωθεί με το παρελθόν της σε μια ηθικά αποδεκτή βάση», όπως είχε δηλώσει ο Dullah Οmar, υπουργός Δικαιοσύνης της κυβέρνησης του Νέλσον Μαντέλα.

Η ΤRC 2αποτελεί ένα παράδειγμα της πραγματιστικής χρήσης της Ιστορίας για την προώθηση πολιτικής λύσης σε μια δημοκρατία στα πρόθυρα του εμφυλίου πολέμου. Πολλοί στο απελευθερωτικό κίνημα ήταν καχύποπτοι απέναντί της- θεωρούσαν το απαρτχάιντ «έγκλημα κατά της ανθρωπότητας». Υπήρξε επίσης αντίδραση από τη Δεξιά· ο πρώην πρόεδρος Φρέντερικ ντε Κλερκ και το Μέτωπο της Ελευθερίας φοβούνταν ότι το εγχείρημα θα εξε

λισσόταν σε ένα «κυνήγι μαγισσών εναντίον των Αφρικάνερ». Ο πρόεδρος Μαντέλα όμως, εμπνεόμενος από τον έμφυτο ανθρωπισμό του, αντέταξε το επιχείρημα ότι ο στόχος ήταν να διευκολυνθούν η επούλωση των πληγών και η συμφιλίωση του λαού της Νότιας Αφρικής- μαύρων και λευκών.Η συμφιλίωση ωστόσο δεν σήμαινε την απάλειψη της Ιστορίας. Ηταν ζωτικής σημασίας για τον καταπιεσμένο λαό να αφηγηθεί τα τραύματά του δημόσια σε ολόκληρο το έθνος, στην τηλεόραση.Υπήρχαν επίσης πρακτικές δυσκολίες. Η βίαιη ιστορία της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας στη Νότια Αφρική και το απαρτχάιντ από το 1652, διήρκεσαν σχεδόν όσο η Τουρκοκρατία στην Ελλάδα. Το έπος της λυσσαλέας διαπάλης για τη γη, της εκδίωξης, της καταστροφής του ιθαγενούς πολιτισμού και της γλώσσας, της δουλείας, της καταναγκαστικής εργασίας και του συστήματος φθηνής εργασίας των μαύρων μεταναστών που οικοδόμησαν τον πλούτο της Νότιας Αφρικής ήταν τεράστιο για τις δυνατότητες της ΤRC. Η αποστολή της περιορίστηκε λοιπόν στη διερεύνηση μόνο των πρόσφατων καταπατήσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αυτών που διαπράχθηκαν από το 1960 ως το 1994.Αμνηστία με απαλλαγή από τη σύλληψη και τη φυλάκιση προσφέρθηκε στους περισσότερους από τους 7.000 δράστες που παρουσιάστηκαν για να δηλώσουν τον ρόλο τους στις αγριότητες του παρελθόντος. Δεν τους ζητήθηκε να απολογηθούν για τα εγκλήματά τους, ήταν όμως υποχρεωμένοι να πείσουν την ΤRC ότι έλεγαν την αλήθεια 3Ηταν σημαντικό για τα θύματα να πιστέψουν ότι οι παραβιάσεις εναντίον τους αναγνωρίζονταν ανοιχτά από εκείνους πουτις είχαν διαπράξει 4Χιλιάδες παρουσιάστηκαν για να πουν σπαρακτικές ιστορίες σκληρών βασανιστηρίων, εν ψυχρώ δολοφονιών και σκοτεινών επιχειρήσεων μιας αντεπαναστατικής «τρίτης δύναμης» η οποία διοργάνωνε σφαγές με στόχο τον διχασμό του μαύρου πληθυσμού. Οι μάρτυρες κατέθεσαν για τις κρατήσεις χωρίς δίκη, τις ενέργειες υποβιβασμού και κακομεταχείρισης και τις μανιώδεις, άκαρπες αναζητήσεις για τους εξαφανισθέντες. Ανδρες και γυναίκες λύγιζαν και έκλαιγαν, για τον εαυτό τους, για τους αγαπημένους τους, για τη συλλογική ταπείνωσή τους ως μαύρου λαού. Ορισμένοι έκλαψαν πικρά γιατί, υποκύπτοντας στα βασανιστήρια, είχαν προδώσει τα ονόματα των συντρόφων τους. Αλλοι αναγκάστηκαν να «στραφούν» εναντίον του κινήματός τους και να γίνουν κατάσκοποι και δολοφόνοι για λογαριασμό του καθεστώτος. Οι μάρτυρες είχαν τη συνδρομή ομάδων παρηγορητών και δικηγόρων, στις οποίες συμμετείχε και ο δικόςμας Γιώργος Μπίζος 5. Κάθε συνεδρίαση μεταδιδόταν από την τηλεόραση και τις ειδήσεις σε όλη τη χώρα.Το αξιοσημείωτο είναι ότι η μεγάλη πλειονότητα των μαρτύρων, απλών ανδρών και γυναικών, όταν τους ρώτησαν τι θα ήθελαν ως αποζημίωση για τα όσα υπέφεραν πρόβαλε σεμνά αιτήματα. Ζήτησαν επίσης να αποδοθεί φόρος τιμής σε εκείνους που έχασαν τη ζωή τους στον αγώνα με την αναγραφή των ονομάτων τους σε ένα εθνικό μνημείο, έτσι ώστε οι θυσίες τους να μην ξεχαστούν ποτέ.

Η ΤRC δημοσίευσε την προσεκτικά διατυπωμένηέκθεσή της το 1998 6. Σημείωνε ότι το απελευθερωτικό κίνημα ήταν και αυτό ένοχο για ορισμένες ενέργειες που παραβίαζαν τα ανθρώπινα δικαιώματα, κυρίως την κράτηση και κακομεταχείριση διαφωνούντων σε στρατιωτικούς καταυλισμούς στην εξορία.Τι πέτυχε η ΤRC; Κατ΄ αρχήν αποκάλυψε, μέσω των προσωπικών μαρτυριών χιλιάδων «απλών» ανδρών και γυναικών, έναν πλούτο πληροφοριών από πρώτο χέριγια την εποχή του απαρτχάιντ. Στράτευσε το έθνος και μοιράστηκε μαζί του μια συλλογική έκφραση των αναμνήσεων του παρελθόντος του απαρτχάιντ. Προκάλεσε συζητήσεις στα σπίτια, στα σχολεία και στους χώρους εργασίας, απελευθερώνοντας τους Νοτιοαφρικανούς ώστε να συνδεθούν μεταξύ τους και να αντιμετωπίσουν την κοινή αλλά δύσκολη ιστορία τους.

Η ΤRC πρόσφερε επίσης μια σημαντική συμβολή στην παγκόσμια μνήμη. Η έκθεσή της θεωρείται διεθνώς ένα από τα σημαντικότερα ντοκουμέντα του 20ού αιώνα 7Η ΤRC έχει όμως και τους επικριτές της. Οι λευκοί τη γλίτωσαν υπερβολικά εύκολα, λένε ορισμένοι. Επιπλέον, η περιορισμένη αρμοδιότητα της ΤRC περιόρισε τις δυνατότητές της- η τριετής έρευνα ήταν παράλογα ανεπαρκής. Μέσα στην αγωνία να γεφυρωθούν οι βαθείς διχασμοί, η εξέταση μιας λεπτής φέτας της Ιστορίας παραμόρφωσε την ευρύτερη εικόνα, παρ΄ ότι η ΤRC προσπάθησε να τοποθετήσει τα στοιχεία σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Ως αποτέλεσμα, παρατηρούν ορισμένοι σχολιαστές, η ΤRC δεν κατόρθωσε να εξερευνήσει τις ρίζες των σημερινών προκλήσεων της Νότιας Αφρικής- τη συνεχιζόμενη φτώχεια της, τις ανήθικα κατάφωρες ανισότητές της, τη βαθιά δυσπιστία απέναντι στον νόμο και την τάξη, την υπονόμευση του εκπαιδευτικού συστήματος.

Παρ΄ όλα αυτά αναγνωρίζεται ευρέως στην ΤRC ότι έκανε ένα γενναίο και σημαντικό βήμα προς την εξεύρεση ενός δρόμου προς τα εμπρός μέσω της προσπάθειας κατανόησης του παρελθόντος. Η κληρονομιά του μοναδικού προφορικού αρχείου της αποτελεί έναν εθνικό και παγκόσμιο θησαυρό, ο οποίος θα συνεχίσει να ενημερώνει και να έχει απήχηση σε άλλες χώρες, όπως στην Ελλάδα, η οποία κάποτε σπαράχθηκε από τον εμφύλιο πόλεμο και, πιο πρόσφατα, τη δικτατορία. *

1 Από το βιβλίο της Αntje Κrog Country of my Skull, Random Ηouse 1998,σελ.128

2 Α.Βoraine (επίτροπος της ΤRC), Α country Unmasked: Ιnside South Αfrica΄s Truth and Reconciliation Commission, Οxford University Ρress 2000,σελ.12

3 Δεν αμνηστεύθηκαν όλοι.

4 Α.Βoraine, ό.π., σελ.41

5 G.Βizos, Νo one to Βlame? David Ρhilip/ Μayibuye Βooks 1998,και Οdyssey to Freedom,

Random Ηouse, 2007.

6 Για περισσότερες πληροφορίες: http: //www.dor.gov.za/trc/trc-frameset.htm

7 http://truth.wwl wits.ac.za/about.php

Advertisements

09/12/2007 - Posted by | "ΑΝΤΙΔΗΜΟΦΙΛΗ ΔΟΚΙΜΙΑ"

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: