Στεφάνου Γρηγόρης

φιλολογία + διδασκαλία.

ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ

Τα είδη των υποθετικών λόγων*

*( πηγή: ψηφιακά εκπ. βοηθήματα)

Α. Οι υποθετικοί λόγοι ανάλογα με τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς της υπόθεσης και την έγκλιση της απόδοσης διακρίνονται σε έξι είδη με αντίστοιχες σημασίες.

α) 1ο είδος: To πραγματικό

ΥΠΟΘΕΣΗ ΑΠΟΔΟΣΗ
«εἰ» + οριστική κάθε χρόνου
(μτφρ. αν + οριστική)
κάθε έγκλιση, εκτός από δυνητική οριστική
(μτφρ. η αντίστοιχη έγκλιση)

π.χ. Ε θεοί τι δρσιν αἰσχρόν, οὐκ εἰσὶν θεοί. (μτφρ. εάν οι θεοί κάνουν κάτι ανήθικο, δεν είναι θεοί.)

Παρατήρηση:
Όταν η υπόθεση και η απόδοση εκφέρονται με οριστική μέλλοντα τότε ο υποθετικός λόγος εκφράζει το πραγματικό με σημασία προσδοκώμενου. Σ’ αυτήν την περίπτωση η υπόθεση εκφράζει κάτι το ανεπιθύμητο και η απόδοση δηλώνει ότι θα επακολουθήσει οπωσδήποτε το προσδοκώμενο, που αποτελεί τρόπον τινά ένα είδος υφέρπουσας απειλής, προειδοποίησης ή και συναισθηματικής παρόρμησης.

π.χ Ε μὲν δώσει τῶν ἐπιτηδευμάτων Τίμαρχος δίκην, ἀρχὴν εὐκοσμίας ἐν τῇ πόλει κατασκευάσετε. (μτφρ. Εάν ο Τίμαρχος θα τιμωρηθεί για τις πράξεις του, θα επιβάλετε ευταξία στην πόλη.)

π.χ. Ε ὧδε στρατευσόμεθα, οὐ δυνησόμεθα μάχεσθαι. (μτφρ. Αν εκστρατεύσουμε με αυτόν τον τρόπο, δεν θα μπορέσουμε να πολεμήσουμε.)

β) 2ο είδος: To μη πραγματικό ή αντίθετο του πραγματικού

ΥΠΟΘΕΣΗ ΑΠΟΔΟΣΗ
«εἰ» + οριστική ιστορικού χρόνου
(μτφρ. αν + οριστική παρατατικού ή υπερσυντελίκου)
δυνητική οριστική (οριστική ιστορικού χρόνου + δυνητικό «ἂν»)
(μτφρ. θα + παρατατικός ή υπερσυντέλικος)

π.χ. Ταῦτα οὐκ ν προέλεγενε μὴ πίστευεν ἀληθεύσειν. (μτφρ. Δεν θα έλεγε προηγουμένως αυτά, αν δεν πίστευε ότι είναι αληθή.)

Παρατήρηση:
Το δυνητικό «ἂν» μπορεί να παραλείπεται από την απόδοση στις περιπτώσεις που υπάρχει:

α) παρατατικός απρόσωπων ρημάτων ή εκφράσεων (ἔδει, ἐχρῆν, προσῆκε, ἐξῆν, ἐνῆν, ἔπρεπε, ἄξιον ἦν, δίκαιον ἦν, ἀναγκαῖον ἦν, εἰκὸς ἦν, ὑπῆρχε, οἷόν τ’ ἦν, καλὸν ἦν, αἰσχρὸν ἦν, ἔπρεπε, ἐλυσιτέλει, συνέφερεν κ.λπ.) + απαρέμφατο,
β) παρατατικός ή αόριστος των ρημάτων κινδυνεύω, μέλλω, βούλομαι + απαρέμφατο,
γ) ρηματικό επίθετο σε –τέος + ἦν,
δ) δυνητικός ρηματικός τύπος (= απαρέμφατο ή μετοχή + ἄν).

π.χ.:
Ε μέν ποτε δίκησέ με, προσκεν αὐτῷ δίκην διδόναι. (μτφρ. Αν βέβαια με αδίκησε κάποτε, έπρεπε αυτός να τιμωρηθεί.)

Ε γὰρ οον τ’ ν ἀθανάτους εἶναι, ξιον ν πενθεῖν τούτους. (μτφρ. Αν ήταν δυνατό να είναι αθάνατοι, άξιζε να πενθεί κανείς αυτούς.)

Ἡ πόλις κινδύνευσε πᾶσα διαφθαρναι, εἰ ἄνεμος ἐπεγένετο τῇ φλογὶ ἐπίφορος ἐς αὐτήν. (μτφρ. Λίγο ακόμα και θα καταστρεφόταν η πόλη, αν ο άνεμος φυσούσε τη φωτιά με κατεύθυνση προς αυτή.)

γ) 3ο είδος: Το προσδοκώμενο

ΥΠΟΘΕΣΗ ΑΠΟΔΟΣΗ
«ἐάν», «ἄν», «ἢν» + υποτακτική
(μτφρ. αν + υποτακτική)
οριστική μέλλοντα ή μελλοντική έκφραση
(μτφρ. οριστική μέλλοντα)

π.χ. Ἐὰν μὲν τοίνυν τοὺς ἀγνῶτας κολάζητε, οὐδεὶς σται τῶν ἄλλων βελτίων. (μτφρ. Αν τιμωρείτε τους άσημους, κανείς δεν θα γίνει καλύτερος από τους υπόλοιπους.)

Παρατήρηση: 
α) Ως μελλοντική έκφραση μπορεί να θεωρηθεί η υποτακτική, η δυνητική ευκτική, η ευχετική ευκτική, η προστακτική, τα απρόσωπα ρήματα με υποκείμενο τελικό απαρέμφατο, τα ρηματικά επίθετα σε -τέος, -τός, ενεστώτας με σημασία μέλλοντα, αόριστος με σημασία μέλλοντα, παρακείμενος με σημασία μέλλοντα, δευτερεύουσα πρόταση, τελική μετοχή.

π.χ. Ἐὰν πάντα κούσητεκρίνατε. (μτφρ. Αν ακούσετε τα πάντα, αποφασίστε).
β) Το προσδοκώμενο μπορεί να δηλωθεί και με οριστική μέλλοντα και στην υπόθεση και στην απόδοση. Στην προκείμενη περίπτωση, η υπόθεση δηλώνει κάτι το ανεπιθύμητο, ενώ η απόδοση τη βεβαιότητα της επακολούθησης του προσδοκωμένου. Αυτή η βεβαιότητα συνιστά κατά κάποιον τρόπο απειλή, προειδοποίηση ή συναισθηματική παρόρμηση, σε περίπτωση που πραγματοποιηθεί ό,τι λέγεται στη υπόθεση. π.χ. Ε Ἕκτορα ποκτενες, καὶ αὐτὸς ποθανε. (μτφρ. Αν σκοτώσεις τον Έκτορα, και ο ίδιος θα πεθάνεις.)

δ) 4ο είδος: Aόριστη επανάληψη στο παρόν – μέλλον

ΥΠΟΘΕΣΗ ΑΠΟΔΟΣΗ
«ἐάν», «ἄν», «ἢν» + υποτακτική
(μτφρ. αν + υποτακτική ή κάθε φορά που + οριστική)
οριστική ενεστώτα ή γνωμικός μέλλοντας, γνωμικός αόριστος, παρακείμενος με σημασία ενεστώτα
(μτφρ. οριστική ενεστώτα)

π.χ. ν ἐγγὺς λθ θάνατος, οὐδεὶς βούλεται θνῄσκειν. (μτφρ. Αν πλησιάσει / Κάθε φορά που πλησιάζει ο θάνατος, κανείς δεν θέλει να πεθάνει.)

π.χ. ν δέ τις τούτων τι παραβαίνῃ, ζημίαν αὐτοῖς πέθεσαν. (μτφρ. Αν / Κάθε φορά που κάποιος απ’ αυτούς παρέβαινε κάτι τους τιμωρούσαν.)

ε) 5ο είδος: Aπλή σκέψη του λέγοντος

ΥΠΟΘΕΣΗ ΑΠΟΔΟΣΗ
«εἰ» + ευκτική
(μτφρ. αν + οριστική)
δυνητική ευκτική (ευκτική όλων των χρόνων εκτός από μέλλοντα + δυνητικό «ἂν»)
(μτφρ. οριστική μέλλοντα ή είναι δυνατόν να, μπορώ να, θα μπορέσω να + υποτακτική)

π.χ. Ἔτι δ’ οὐδὲ πάθοιτ’ ν ἀηδὲς οὐδὲν τοσοῦτον, ε πολλά τινος ληροῦντος κούσαιτε. (μτφρ. Ακόμα δεν θα πάθετε τίποτα τόσο δυσάρεστο, αν ακούσετε κάποιον να φλυαρεί.)

Παρατήρηση:
Στην απόδοση σπανιότερα μπορεί να υπάρχει οριστική αρκτικού χρόνου, ευχετική ευκτική, προστακτική, δυνητικό απαρέμφατο, δυνητική μετοχή:

π.χ. Ε τις τάδε παραβαίνοι, ἐναγὴς στω τοῦ Ἀπόλλωνος. (μτφρ. Αν κάποιος παραβεί αυτά, να έχει την κατάρα του Απόλλωνα.)

π.χ. Ε γένοιτο φανερὸν τὸ μέλλον συνοίσειν τῇ πόλει, νομίζω ν ὑμᾶς λέσθαι τοῦτο ἀντὶ πολλῶν χρημάτων. (μτφρ. Αν γίνει γνωστό αυτό που πρόκειται να συμφέρει στην πόλη, νομίζω πως θα το προτιμήσετε αντί για πολλά χρήματα.)

π.χ. Ἀγησίλαος γιγνώσκει εἰ ταῦτα πράττοιεν μαρτάνοντας ν αὐτούς. (μτφρ. Ο Αγησίλαος πληροφορείται ότι αυτοί μπορεί να διαπράττουν λάθη, αν κάνουν αυτά.)

στ) 6ο είδος: Αόριστη επανάληψη στο παρελθόν.

ΥΠΟΘΕΣΗ ΑΠΟΔΟΣΗ
«εἰ» + ευκτική (επαναληπτική)
(μτφρ. κάθε φορά που + οριστική παρατατικού)
παρατατικός (σπανίως με το ἄν), οριστική αορίστου, (σπανίως χωρίς το ἄν), υπερσυντέλικος με σημασία παρατατικού
(μτφρ. οριστική παρατατικού)

π.χ. Λύσανδρος δὲ τούς τε φρουρούς τῶν Ἀθηναίων καὶ ε τινα ἄλλον Ἀθηναῖον δοι που, πέπεμπεν εἰς τὰς Ἀθήνας. (μτφρ. Ο Λύσανδρος και τις αθηναϊκές φρουρές και αν κάποιον άλλο Αθηναίο έβρισκε κάπου, τους έστελνε στην Αθήνα.)

π.χ. Ε δέ τις ντείποι, τεθνήκει. (μτφρ. Αν κανείς αντιμιλούσε, αμέσως ήταν νεκρός.)

Β. Ένας υποθετικός λόγος, ανάλογα με τον αριθμό των προτάσεων που τον αποτελούν διακρίνεται στα εξής είδη:

  1. Απλός, όταν αποτελείται από μια υπόθεση και μια απόδοση.π .χ. Ε εσ βωμοί, εσ κα θεοί. (μτφρ. Αν (πράγματι) υπάρχουν βωμοί, υπάρχουν και θεοί.)
  2. Σύνθετος, όταν αποτελείται από περισσότερες από μία υποθέσεις ή/ και αποδόσεις.π.χ. Ἐὰν τοίνυν τούτου καταψηφίσησθε, ο μόνον ο ν τ πόλει εσονται, ἀλλὰ καὶ ο σύμμαχοι ασθήσονται κα ο πολέμιοι πεύσονται. (μτφρ. Αν λοιπόν καταδικάσετε αυτόν, όχι μόνο οι πολίτες στην πόλη θα (το) μάθουν, αλλά και οι σύμμαχοι θα (το) αντιληφθούν και οι εχθροί θα (το) πληροφορηθούν.)

Παρατήρηση:
Σε έναν σύνθετο υποθετικό λόγο οι υποθέσεις ενδέχεται να εισάγονται και ταυτόχρονα να συνδέονται διαζευκτικά με τους συνδέσμους εἴτε – εἴτε, ἐάντε – ἐάντε, ἤντε – ἤντε, ἄντε – ἄντε.

π.χ. άν τε οἱ τετρακόσιοι κρατήσωσιν άν τε οἱ ἐκ Μιλήτου πολέμιοι, διαφθαρήσεσθε. (μτφρ. Κι αν νικήσουν οι τετρακόσιοι, και αν (νικήσουν) οι εχθροί από τη Μίλητο, θα καταστραφείτε.)

  1. Ελλειπτικός, όταν λείπει το ρήμα της υπόθεσης ή της απόδοσης ή και ολόκληρη η υπόθεση ή η απόδοση, επειδή μπορεί να εννοηθούν εύκολα από τα συμφραζόμενα. Τότε δεν εισάγεται υποθετική πρόταση, αλλά προκύπτουν υποθετικές εκφράσεις με επιρρηματική σημασία, όπως:
  • ε δ μ (αλλιώς, ειδάλλως, σε αντίθετη περίπτωση),
  • ε μ (εκτός, παρά μόνο),
  • ε μ ρα (εκτός πια και αν, εκτός αν ίσως),
  • πλν ε (εκτός πια και αν)
  • ἐὰν μόνον (αρκεί μόνο να)
  • ε τις (περισσότερο από κάθε άλλον)
  • ε τις κα λλος, επερ τις κα λλος (περισσότερο από κάθε άλλον),
  • ε ποτε (περισσότερο από κάθε άλλη φορά)
  • επερ ποτέ, επερ ποτ κα λλοτε, εποτε κα λλοτε (περισσότερο από κάθε άλλη φορά),
  • ε πως (περισσότερο από κάθε άλλο τρόπο)
  • επερ πως (περισσότερο από κάθε άλλο τρόπο)
  • ε πως κα λλως (περισσότερο από κάθε άλλο τρόπο)
  • επερ που (περισσότερο από κάθε άλλο μέρος)
  • ε που κα λλ (περισσότερο από κάθε άλλο τρόπο)
  • επερ που κα λλ (περισσότερο από κάθε άλλο τρόπο)
  • ε δ’ γε (εμπρός λοιπόν)

π.χ. Πῶς ἂν οὖν ὁ τοιοῦτος ἀνὴρ διαφθείροι τοὺς νέους; ε μ ρα ἡ τῆς ἀρετῆς ἐπιμέλεια διαφθορά ἐστιν (μτφρ. Πώς λοιπόν ήταν δυνατόν ένας τέτοιος άνθρωπος να διαφθείρει τους νέους; εκτός πια και αν θεωρείται διαφθορά η φροντίδα για την αρετή.)

π.χ. Πρὸς τῶν θεῶν, ἔφη, ὦ Κῦρε, μὴ οὕτω λέγε∙ ε δ μή, οὐ θαρροῦντά με ἕξεις. (μτφρ. Προς θεού, είπε Κύρε, μη μιλάς έτσι∙ διαφορετικά, θα με αποθαρρύνεις).

Σημείωση

  1. Μερικές εκφράσεις, αποτελούμενες από αναφορικά επιρρήματα και υποθετικό σύνδεσμο, πήραν τη σημασία αναφορικών ομοιωματικών μορίων. Τέτοιες εκφράσεις είναι:
    ὡς εἰ (σαν, όπως)
    ὡς ἂν (σαν, όπως)
    ὥσπερ ἂν (σαν, όπως)
    ὥσπερ ἂν εἰ (σαν, όπως)
  1. Μία υποθετική πρόταση εκτός από επιρρηματικός προσδιορισμός της προϋπόθεσης, λειτουργεί, σπανίως βέβαια, και ως ονοματική πρόταση (ως υποκείμενο, αντικείμενο, επεξήγηση).
    π.χ. Τέρας ἐστὶν ε τις ητύχηκε δι βίου (μτφρ. Είναι τέρας αν κάποιος έχει ευτυχήσει σε όλη του τη ζωή). ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ
    π.χ. Λύσανδρος δὲ τούς τε φρουρούς τῶν Ἀθηναίων κα ε τινα λλον θηναον δοι που, ἀπέπεμπεν εἰς τὰς Ἀθήνας. (μτφρ. Ο Λύσανδρος και τις αθηναϊκές φρουρές και αν κάποιον άλλο Αθηναίο έβρισκε κάπου, τους έστελνε στην Αθήνα.) ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
    π.χ. Οὕτω δ’ ἂν ἀκριβέστατα συνθεωρήσαιτε τὸ τοῖς κειμένοις νόμοις πείθεσθαι ἡλίκον ἀγαθόν ἐστι, ε τ κ τν νόμων γαθ πρ φθαλμν μν ατος ποιησάμενοι θεωρήσαιτε. (μτφρ. Έτσι μπορείτε να συνεξετάσετε την υπακοή στην υφιστάμενη νομοθεσία πόσο σπουδαίο αγαθό είναι, αν δηλαδή θέσετε μπροστά στα μάτια σας και εξετάσετε τα καλά που προέρχονται από τους νόμους.) ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ

Ισοδύναμες συντακτικές μορφές
Την υπόθεση μπορούν να την εκφράσουν:
α. η υποθετική μετοχή
β. οποιαδήποτε έκφραση με υποθετική σημασία
π.χ. κείνων πιόντων ἡμεῖς ἀπεχωροῦμεν. (ε κενοι πίοιεν, ἡμεῖς ἀπεχωροῦμεν: αόριστη επανάληψη στο παρελθόν. Μτφρ. Κάθε φορά που εκείνοι επετίθεντο, εμείς υποχωρούσαμε.)
π.χ. Δεῖ δὴ χρημάτων καὶ νευ τούτων οὐδὲν ἔστι γενέσθαι τῶν δεόντων (ἄνευ τούτων = εἰ μὴ ἔχομεν ταύτα. Μτφρ. Έχουμε ανάγκη από χρήματα και χωρίς αυτά / αν δεν τα εξοικονομήσουμε δεν είναι δυνατόν να γίνει κάτι από όσα πρέπει.)

Advertisements

20/02/2013 - Posted by | θεωρία συντακτικού αρχ

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: